• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

نماز محمد (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



برپا داشتن نماز یکی از تکالیف الهی بر پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله بود. در این مقاله ویژگی‌ها و آثار نماز پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله با توجه به آیات قرآن معرفی می‌شند.



نماز، از تکالیف الهی بر محمّد صلی‌الله‌علیه‌وآله:
۱. وَ أَقِمِ الصَّلاةَ ....
۲. وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ‌ ....
۳. فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَرْ . مقصود از «فصلّ» برگزاری نماز است.


لزوم برپا داشتن نمازهای یومیّه از ناحيه محمّد صلی‌الله‌علیه‌وآله، در اوقات مقرّر خود:
۱. وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ‌ ... «طرف» به معناى جانب و ناحيه است. دو جانب روز منطبق است بر نماز صبح و ظهر و عصر و «زلف» -جمع زلفه‌- به معناى ساعات اوّليّه شب است كه وقت نماز مغرب و عشا است. بنابراين مى‌توان گفت: آيه، ناظر به نمازهاى فريضه يوميّه است.
۲. أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً . گفته شده: آيه مزبور، جامع صلوات يوميّه است، زيرامقصود از «دلوك شمس» نماز ظهر و عصر، و «غسق اللّيل» نماز مغرب و عشا، و «قرءان الفجر» نماز صبح است.


پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، موظّف به رعايت جهر و اخفات در نمازهاى خود:
قُلِ ادْعُوا اللَّهَ‌ ... وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا. گفته شده: مقصود از آيه مذكور اين است كه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بعضى نمازها را جهراً و بعضى را اخفاتاً بايد انجام دهد.


برگزارى نماز از سوى پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در برهه‌اى از زمان، به طرف بیت‌المقدّس:
سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها .... وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ‌ ... قَدْ نَرى‌ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ‌ ....


••• برگزارى نماز به نحو مستمرّ و مكرّر از سوى پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و در حضور مخالفان:
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى‌ عَبْداً إِذا صَلَّى‌ . فعل مضارع «يَنهى‌» كه بر نهى مكرّر مخالفان‌رسول‌خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله نسبت به اقامه نماز ايشان دلالت دارد، نشانگر اين است كه اوّلًا اقامه نماز آن حضرت مكرّر بوده و ثانياً در حضور و محلّ نظر آنان بوده است.

••• سعى و تلاش مخالفان پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله براى جلوگيرى از نماز آن حضرت:
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى‌ عَبْداً إِذا صَلَّى.

••• جلوگيرى ابوجهل از نماز پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در مکّه:
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى‌ عَبْداً إِذا صَلَّى‌. مقصود آيه ابوجهل است.




۶.۱ - آمادگى براى تلقّى وحى‌

اقامه نماز از جانب پيامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله زمينه تلقّى وحی از سوى پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلًا.

۶.۲ - دستيابى به مقام شفاعت‌

اقامه نماز شب از سوى محمّد صلی‌الله‌علیه‌وآله موجب دستيابى آن حضرت به مقام شفاعت:
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى‌ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً.

۶.۳ - دورى از ناپسندي‌ها

دورى از ناپسنديها از آثار و فلسفه‌هاى فرمان اقامه نماز به پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ.

۶.۴ - ياد خدا

یاد خدا، از آثار و فلسفه‌هاى دستور اقامه نماز به پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ‌. جمله «ولذكر اللّه اكبر» كلامى است متّصل به ما قبل و بيانگر اثر ديگرى از آثار نماز است.


بالا بردن دستها به هنگام گفتن تکبیرات نماز، توصیه خدا به پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَرْ . بر اساس بعضى روايات، مقصود از «وانحر» بالا بردن دستها به هنگام گفتن تكبيرات نماز است.


اقامه نماز جماعت در میدان رزم در حالت خوف به امامت پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
وَ إِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ‌ ....




۹.۱ - نماز جمعه‌

اقامه نماز جمعه در صدر اسلام، به امامت پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ ... وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها وَ تَرَكُوكَ قائِماً ....

۹.۲ - نماز خوف‌

اقامه نماز جماعت در ميدان رزم و در حالت خوف و دشوار به امامت پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
وَ إِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ‌ ....

۹.۳ - نماز شب

رجوع شود به مقاله تهجد محمد (قرآن)

۹.۴ - نماز صبح‌

پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، موظّف به اداى فریضه صبح:
۱. وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ ... «طرف» به معناى جانب و مقصود از آن، نماز صبح، ظهرو عصر است.
۲. أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً . مقصود از «قرءان الفجر» نماز صبح است.

۹.۵ - نماز ظهر

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله مأمور اقامه نماز ظهر:
۱. وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ ... «طرف»، منطبق بر نماز ظهر است.
۲. أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ‌ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً. «دلوك شمس» شامل نماز ظهر مى‌شود.

۹.۶ - نماز عشا

محمّد صلی‌الله‌علیه‌وآله موظّف به اقامه نماز عشا:
۱. وَ أَقِمِ الصَّلاةَ ... وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ‌ ... مقصود از «زلفاً من اللّيل» نماز مغرب و عشا است.
۲. أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً . «غسق اللّيل» منطبق بر نماز عشا است.

۹.۷ - نماز عصر

پيامبراكرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، موظّف به برگزارى نماز عصر:
۱. وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ ... «طرفى النّهار» منطبق بر نماز عصر است.
۲. أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً . مقصود از «دلوك شمس» نماز ظهر و عصر است.

۹.۸ - نماز عيد

مأموريّت پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله براى برگزارى نماز عید قربان، قبل از انجام دادن قربانی:
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَرْ .گفته شده: مقصود از نماز مطرح شده در آيه ياد شده، نماز عید قربان است.

۹.۹ - نماز مغرب

اقامه نماز مغرب، از وظايف محمّد صلی‌الله‌علیه‌وآله:
۱. وَ أَقِمِ الصَّلاةَ ... وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ‌ ... «زلفاً من اللّيل» شامل نماز مغرب مى‌شود.
۲. أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً. مقصود از «غسق اللّيل» نماز مغرب و عشا است.

۹.۱۰ - نماز ميّت‌

••• خواندن نماز میّت، از سوى پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله:
وَ لا تُصَلِّ عَلى‌ أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى‌ قَبْرِهِ‌ ....

••• نهى شدن پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله براى هميشه از نماز گزاردن بر جنازه منافقان:
فَاعقَبَهُم نِفاقًا فى قُلوبِهِم الى‌ يَومِ يَلقَونَهُ‌ ...• وَ لا تُصَلِّ عَلى‌ أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى‌ قَبْرِهِ‌ ....


۱. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۲. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۳. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵.    
۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۹.    
۵. کوثر/سوره۱۰۸، آیه۲.    
۶. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۸۳۷.    
۷. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۸. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۵، ص ۳۰۶-۳۰۷.    
۹. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۱۰. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص ۶۶۹- ۶۷۰.    
۱۱. اسراء/سوره۱۷، آیه۱۱۰.    
۱۲. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص ۶۸۹.    
۱۳. بقره/سوره۲، آیات۱۴۲-۱۴۴.    
۱۴. علق/سوره۹۶، آیه۹.    
۱۵. علق/سوره۹۶، آیه۱۰.    
۱۶. علق/سوره۹۶، آیه۹.    
۱۷. علق/سوره۹۶، آیه۱۰.    
۱۸. علق/سوره۹۶، آیه۹.    
۱۹. علق/سوره۹۶، آیه۱۰.    
۲۰. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۷۸۲.    
۲۱. مزمّل/سوره۷۳، آیه۲.    
۲۲. مزمّل/سوره۷۳، آیه۵.    
۲۳. مزمّل/سوره۷۳، آیه۶.    
۲۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۹.    
۲۵. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵.    
۲۶. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵.    
۲۷. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۶، ص ۱۴۲.    
۲۸. کوثر/سوره۱۰۸، آیه۲.    
۲۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۸۳۷.    
۳۰. نساء/سوره۴، آیه۱۰۲.    
۳۱. جمعه/سوره۶۲، آیه۹.    
۳۲. جمعه/سوره۶۲، آیه۱۱.    
۳۳. نساء/سوره۴، آیه۱۰۲.    
۳۴. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۳۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۵، ص ۳۰۶.    
۳۶. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۳۷. زمخشری، محمود بن عمر، الکشّاف، ج ۲، ص ۶۸۶.    
۳۸. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۳۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۵، ص ۳۰۶.    
۴۰. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۴۱. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص ۶۶۹-۶۷۰.    
۴۲. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۴۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص ۳۰۶.    
۴۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۴۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص ۶۷۰.    
۴۶. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۴۷. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۵، ص ۳۰۶.    
۴۸. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۴۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص ۶۶۹-۶۷۰.    
۵۰. کوثر/سوره۱۰۸، آیه۲.    
۵۱. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۸۳۷.    
۵۲. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴.    
۵۳. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۵، ص ۳۰۶.    
۵۴. اسراء/سوره۱۷، آیه۷۸.    
۵۵. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص ۶۶۹-۶۷۰.    
۵۶. توبه/سوره۹، آیه۸۴.    
۵۷. توبه/سوره۹، آیه۷۷.    
۵۸. توبه/سوره۹، آیه۸۴.    



مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۲۷، ص۳۲۰، برگرفته از مقاله «نماز محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله».    






جعبه ابزار