• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

حروف مقطعه (فرهنگ‌نامه‌علوم‌قرآنی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف




حروف مقطعه قرآن، حروف واقع در آغاز بعضی از سوره‌های قرآن؛ فواتح سور است.



چهارده حرف از حروف الفبای عربی که در آغاز ۲۹ سوره آمده‌اند و به صورت جدا جدا تلفظ می‌شوند «فواتح سور»، «حروف مقطعه» یا «حروف نورانی قرآن» نامیده می‌شوند. مجموع این حروف (با حذف موارد تکرار) ۱۴ حرف است که در عبارت‌های مختلفی آنها را جمع کرده‌اند، مانند: «نص حکیم قاطع له سر»، «الم یسطع نور حق کره»، «طرق سمعک النصیحة»، «صن سرا یقطعک حمله»، «علی صراط حق نمسکه».


حروف مقطعه ابتدای سوره‌ها حداقل یک و حداکثر پنج حرفی هستند:
یک حرفی: ص؛ ق؛ ن. دو حرفی: طه؛ طس؛ یس؛ حم. سه حرفی: الم؛ الر؛ طسم. چهار حرفی: المص؛ المر. پنج حرفی: کهیعص؛ حمعسق.


بصریین هیچ یک از حروف مقطعه فواتح سور را آیه مستقل ندانسته‌اند، اما کوفیین برخی را آیه مستقل دانسته‌اند، که تعیین آنها، توقیفی است نه قیاسی.


از مفسران قرآن در تفسیر حروف مزبور بیش از ۲۵ نظر نقل شده است. به پاره‌ای از این دیدگاه‌ها اشاره می‌شود:
۱. این حروف از متشابهات هستند.
۲. حروف مقطعه، حروف اسم اعظم الهی است.
۳. اسامی سوره‌هایی هستند که با آن‌ها آغاز شده‌اند.
۴. نام‌های پروردگارند.
۵. سوگندهایی هستند به اسمای حسنای الهی.
۶. نام‌های قرآن کریم هستند.
۷. نام‌های پیغمبر خدا هستند که خداوند ایشان را به آن نام‌ها خوانده است.
۸. رمزهایی میان خدا و پیامبر او است.
۹. معنای خاصی ندارند و برای التفات دادن مشرکان به شنیدن آیات بعدی به کار رفته‌اند.
۱۰. خداوند می‌خواهد بفرماید که قرآن از همین حروف ساخته شده است.


در این باره دیدگاه‌های دیگری نیز وجود دارد که در تفاسیر قرآن، به ویژه تفسیر مجمع البیان و التفسیرالکبیر فخررازی و تفسیر نمونه ذیل آیه اول سوره بقره آمده است.


سوره‌های دارای حروف مقطعه همه مکی‌اند؛ بجز سوره‌های بقره و آل عمران.
[۱] فخر رازی، محمد بن عمر، ۵۴۴ - ۶۰۶ق، التفسیرالکبیر، ج۱، ص(۲-۱۲).
[۲] طبرسی، فضل بن حسن، ۴۶۸ - ۵۴۸ق، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج۱، ص(۳۲-۳۲).



۱. فخر رازی، محمد بن عمر، ۵۴۴ - ۶۰۶ق، التفسیرالکبیر، ج۱، ص(۲-۱۲).
۲. طبرسی، فضل بن حسن، ۴۶۸ - ۵۴۸ق، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج۱، ص(۳۲-۳۲).



فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «حروف مقطعه قرآن».    


رده‌های این صفحه : حروف مقطعه




جعبه ابزار