• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

حکم فی‌ء (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در آیات قرآن به برخی از احکام فقهی فیء اشاره شده است.



جواز استفاده از فى‌ء، براى پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله:
۱. «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنا لَكَ أَزْواجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَ ما مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ‌ ...؛ ای پیامبر! ما همسران تو را که مهرشان را پرداخته‌ای برای تو حلال کردیم، و همچنین کنیزانی که از طریق غنایمی که خدا به تو بخشیده است مالک شده‌ای ....»
۲. «وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لا رِكابٍ وَ لكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلى‌ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ • ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى‌ فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ‌ ...؛ و آنچه را خدا از آنان (یهود) به رسولش بازگردانده (و بخشیده) چیزی است که شما برای به دست آوردن آن (زحمتی نکشیدید،) نه اسبی تاختید و نه شتری؛ ولی خداوند رسولان خود را بر هر کس بخواهد مسلّط می‌سازد؛ و خدا بر هر چیز توانا است! آنچه را خداوند از اهل این آبادی‌ها به رسولش بازگرداند، از آن خدا و رسول است....»


«فیء» غنیمتی قرار داده شده از سوی خداوند، در اختیار پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌ برای مصارف ششگانه:
«وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لا رِكابٍ وَ لكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلى‌ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ • ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى‌ فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ‌ ...؛ و آنچه را خدا از آنان (یهود) به رسولش بازگردانده (و بخشیده) چیزی است که شما برای به دست آوردن آن (زحمتی نکشیدید،) نه اسبی تاختید و نه شتری؛ ولی خداوند رسولان خود را بر هر کس بخواهد مسلّط می‌سازد؛ و خدا بر هر چیز توانا است! آنچه را خداوند از اهل اين آباديها به پيامبرش باز گرداند، از آنِ خدا و پيامبر و خويشاوندان او، و يتيمان و مستمندان و در راه‌ماندگان است....»


مالكيّت فى‌ء به دست آمده بدون جنگ و خونريزى، از آنِ خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله و خارج از قلمرو مالكيّت مسلمانان:
«وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لا رِكابٍ‌ ...؛ و آنچه را خدا از آنان (یهود) به رسولش بازگردانده (و بخشیده) چیزی است که شما برای به دست آوردن آن (زحمتی نکشیدید،) نه اسبی تاختید و نه شتری....»


در آیات قرآن به کسانی که از فیء سهم می‌برند اشاره شده است.

۴.۱ - پیامبر و ذی‌القربی

پیامبر خدا و ذی القربی هر یک دارای سهمی جداگانه از سهام فیء:
۱. «وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‌ حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً؛ و حقّ نزدیکان را بپرداز، و (همچنین حق) مستمند و وامانده در راه را! و هرگز اسراف و تبذیر مکن» از امام صادق علیه‌السلام نقل شده که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از جبرئیل پرسید: مراد از (ذی القربی) چه کسانی‌اند؟ در جواب گفت: آنها اقارب و نزدیکان شما هستند. سپس حضرت حسن، حسین و فاطمه علیهم‌السّلام را خواست و به آنها فرمود: که خداوند به من دستور داد که آنچه از فیء برای من است به شما بپردازم.
۲. «ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى‌ فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ ...؛ آنچه را خداوند از اهل این آبادی‌ها به رسولش بازگرداند، از آن خدا و رسول و خویشاوندان او است....»

۴.۲ - یتیمان، مستمندان و ابن‌سبیل

یتیمان، مستمندان و در راه ماندگان از اهل بیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌ از جمله سهم بران فیء:
«ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى‌ فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ‌ ...؛ آنچه را خداوند از اهل این آبادیها به رسولش بازگرداند، از آن خدا و رسول و خویشاوندان او، و یتیمان و مستمندان و در راه ماندگان است....»
مقصود از «الیتامی و المساکین و ابن السبیل» یتیمان، مسکینان و در راه ماندگان از نزدیکان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است.


حلّيّت کنیزان به دست آمده از (فى‌ء) کافران براى پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله:
«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنا لَكَ أَزْواجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَ ما مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفاءَ اللَّهُ‌ ...؛ ای پیامبر! ما همسران تو را که مهرشان را پرداخته‌ای برای تو حلال کردیم، و همچنین کنیزانی که از طریق غنایمی که خدا به تو بخشیده است مالک شده‌ای ...»


۱. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۰.    
۲. حشر/سوره۵۹، آیه۶.    
۳. حشر/سوره۵۹، آیه۷.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۵۰۱-۵۰۲.    
۵. حشر/سوره۵۹، آیه۶.    
۶. حشر/سوره۵۹، آیه۷.    
۷. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۵۰۴-۵۰۵.    
۸. طباطبایی، سیدمحمدحسین، ترجمه المیزان، ج۱۹، ص۳۵۲-۳۵۳.    
۹. حشر/سوره۵۹، آیه۶.    
۱۰. اسراء/سوره۱۷، آیه۲۶.    
۱۱. عیاشی، محمد بن مسعود، العیاشی، ج۲، ص۲۸۷، ح۴۶.    
۱۲. حشر/سوره۵۹، آیه۷.    
۱۳. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، ج۱۹، ص۳۵۳.    
۱۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۵۰۵.    
۱۵. حشر/سوره۵۹، آیه۷.    
۱۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۵۰۵-۵۰۶.    
۱۷. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۴۳۱.    
۱۸. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۰.    



مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۱۱، ص۴۹۵، برگرفته از مقاله «حکم فیء».    
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۲۲، ص۳۱۴، برگرفته از مقاله «احکام فیء».    


رده‌های این صفحه : آیات الاحکام | فیء | موضوعات قرآنی




جعبه ابزار