• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

استقرای تام

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



استقرای تام، استدلال بر حکم کلّی از طریق بررسی تمام افراد جزئی است.


۱ - تعریف

[ویرایش]

استقرای تام، استقرایی است که در آن تمام افراد جزئی بررسی و ملاحظه گردیده و آن گاه حکمی کلی درباره آنها صادر می‌شود. این نوع استقرا را که معتبر و یقین‌آور است استقرای برهانی نیز می‌نامند، مانند این که هر یک از سیارات منظومه شمسی جداگانه بررسی شود و با مشاهده بیضی شکل بودن مدار آنها، حکم شود که تمام سیارات شمسی مداری بیضی شکل دارند. این گونه استقرا هنگامی امکان‌پذیر است که جزئیات و افراد مورد مطالعه محدود و اندک باشد.
[۱] زحیلی، وهبه، اصول الفقه الاسلامی، ج۲، ص۹۱۶.
[۲] شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، تمهید القواعد، ص۱۶۱.

«پس اگر اصغر و اوسط متساوی باشند در دلالت و آن‌چنان بود که جزویات محصور بود و حکم در همه ثابت، حکم بر آن کلی صادق بود و آن استقراء برهانی بود و آن را استقراء تام خوانند».
«اما چون موضوع مساوی جزویات باشد، چنانکه شرط استقراء است، هرحکم که بر همه جزویات کنند بر طبیعت موضوع کرده باشند».

۱.۱ - تعریف قوانین الاصول


در کتاب «قوانین الاصول» آمده است:
«و هو اما تام او ناقص اما الاول فهو ما وجد الحکم فی جمیع الجزئیات مثل ان یقال الجسم اما حیوان او نبات او جماد و کل منها متحیز فکل جسم متحیز و هو الذی یسمونه بالقیاس المقسِّم و هو یفید الیقین».

۲ - پانویس

[ویرایش]
 
۱. زحیلی، وهبه، اصول الفقه الاسلامی، ج۲، ص۹۱۶.
۲. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، تمهید القواعد، ص۱۶۱.
۳. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۳۳۱.    
۴. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۳۷۲.    
۵. میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، قوانین الاصول، ج۳، ص۱۷۸.    


۳ - منبع

[ویرایش]
فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۱۸۹، برگرفته از مقاله «استقرای تام».    
خوانساری، محمد، فرهنگ اصطلاحات منطقی به انضمام واژه نامه فرانسه و انگلیسی، ص۱۲.    


رده‌های این صفحه : استقراء | اصطلاحات منطقی




جعبه ابزار