• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

احتضار (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



از عناوین و موضوعات مطرح شده در آیات قرآن، «احتضار» است.



احتضار برگرفته از مادّه «حضر» و به معناى آشكار شدن علايم مرگ، حالت جان‌كندن، و واپسين دم زندگى است.
[۲] لغت‌نامه دهخدا.
[۳] فرهنگ فارسى معين.
نامگذارى اين حالت به احتضار از آن جهت است كه ملائکه موكّل شده بر او و بستگان و مرگ در نزد او حضور يافته‌اند.
در اين عنوان آیاتی معرفی می‌شوند که در آن‌ها از عبارتهاى «جاء أحدهم الموت»، «حضر أحدكم الموت»، «كلّا إذا بلغت التراقى»، «كلّا إذا بلغت الحلقوم»، «المغشى عليه من الموت»، «غمرات الموت»، «إذ يتوفّى»، «إذ فزعوا» و ... استفاده شده است.


مرگ علایم و نشانه‌هایی دارد که با نزدیک شدن زمان آن، نشانه‌هایش - که همانند نوعی مستی و بیهوشی است - ظاهر می‌شود، در اصطلاح به این علایم «سکرات مرگ» می‌گویند. هنگام احتضار و فرارسیدن مرگ، اعضا و قوای انسان ضعیف شده، اضطرابی در آن پدیدار می‌شود و حقایقی از عالم آخرت برای انسان آشکار می‌گردد. امام‌ خمینی، انکشاف برخی حقایق و صور اعمال و آثار آنها را در وقت مرگ، مطابق برهان و موافق مکاشفات اصحاب کشف و روایات می‌داند و در این هنگام که سکرات موت بر فرد وارد می‌شود، حالت احتضار و معاینه بر او عارض می‌گردد. امام‌ خمینی برای احتضار نشانه‌هایی برمی‌شمارد از جمله:
۱- مشاهده عالم غیب که برای محتضر رخ می‌دهد
۲- مشاهده برخی درجات و درکات که حاصل مشاهده و درک آثار صور اعمال انسان است.
۳- ظهور ولایت معصومان (علیهم‌السّلام) که برخی روایات این امر را تایید می‌کنند که آنان هنگام احتضار انسان بر بالین محتضر - اعم از کافر و مؤمن - حاضر می‌شوند.
۴- آگاهی به جدا شدن از امور موردعلاقه انسان که به اعتقاد امام‌ خمینی، عمده سختی مرگ ترک تعلقات است به ‌همین دلیل لحظه‌ مرگ، لحظه‌ای است که شیطان برای سلب ایمان انسان تلاش می‌کند.
ایشان محبت به دنیا و امور مربوط به آن را از خطرهای عظیم به ‌هنگام سکرات موت ذکر کرده و در مواردی پرشماری یادآور شده‌ است در سکرات مرگ، درصورتی‌که معارف الهی وارد قلب نشده باشد این معارف از قلب محو می‌گردد و چه‌بسا زمینه‌ساز بغض به‌حق تعالی گردد که در این‌ صورت دیگر تلقین میت برای او مفید نخواهد بود. به‌ همین جهت است که در روایتی آمده‌ است خداوند کسی را که بسیار به یاد مرگ باشد دوست دارد؛ بنابراین طبق سنت الهی، هنگام مرگ قوه نفس برحسب استعداد خود، کمالاتی که امکان آن را داشت گرفت و به فعلیت رسید، نفس مستقل می‌شود و دیگر امکان ندارد به مقدار یک آن در بدن باقی بماند و استقلال آن، عین خروج از بدن و موت است.
[۱۴] خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۹، ص۲۶۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.



آثار احتضار (قرآن)، احتضار افترازنندگان (قرآن)، احتضار انسان (قرآن)، احتضار صاحبان نفس مطمئنه (قرآن)، احتضار ظالمان (قرآن)، احتضار فرعون (قرآن)، احتضار کافران (قرآن)، احتضار گناه‌کاران (قرآن)، احتضار مدعیان نبوت (قرآن)، احتضار مرتدان (قرآن)، احتضار مشرکان (قرآن)، احتضار مؤمنان (قرآن)، احتضار یعقوب (قرآن)، احکام احتضار (قرآن)، ایمان در حال احتضار (قرآن)، توبه در حال احتضار (قرآن)، سختی احتضار (قرآن)، محتضر (قرآن)، نشانههای احتضار (قرآن).


۱. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۴، ص۹۹، «حضر».    
۲. لغت‌نامه دهخدا.
۳. فرهنگ فارسى معين.
۴. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج ۳، ص ۲۷۲.    
۵. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۴۵۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۶. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۴۵۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۷. خمینی، روح‌الله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۲۷۳-۲۷۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۲.    
۸. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۴۵۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۹. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۴۵۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۰. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۴۶۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۱. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۴۵۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۲. خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، ص۱۲۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۱۳. خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، ج۲۰، ص۱۵۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹.    
۱۴. خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۹، ص۲۶۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.



مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۲، ص۳۴۹، برگرفته از مقاله «احتضار».    
دانشنامه امام خمینی    ، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی    ، ۱۴۰۰ شمسی.






جعبه ابزار