یوسف بن محمد بلوی (مقالهدوم)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
یوسف بن محمد بلوی، معروف به ابن الشیخ، از
فقهای مالکی و یکی از افراد
خاندان بلوی در
سال ۵۲۷ ق، یا
سال ۵۲۹ ق متولد شد. وی
قرائات سبع،
حدیث و
فقه را در
مالقه، بجایه و
اسکندریه آموخت و در
سال ۵۶۰ ق به
مکه برای حج،
سفر کرد. او زاهدی کمنظیر بود و مساجد و چاههایی در مالقه ساخت.
ابن الشیخ، در نبردهای مسلمانان و مسیحیان شرکت داشت. دو اثر «الف باء» و «تکمیل الابیات» از او باقی است. وی در
سال ۶۰۴ ق در مالقه درگذشت.
ابوالحجاج یوسف بن محمد بن عبدالله بلوی مالکی، معروف به ابن الشیخ. برخی او را، به دلیل زادگاهش، اشبیلی خواندهاند و برخی دیگر از آنجا که در مالقه میزیسته، مالقی نامیدهاند. در
سال ۵۲۷ ق، یا
سال ۵۲۹ ق، متولد شد.
یوسف در مالقه و سایر بلاد علم آموخت. قرائات را از
ابن فَخّار و حدیث را از
ابوالقاسم سُهیلی، صاحب الروض الاُنف، و
فقه را در بجایه از عبدالحق و ابوطاهر سلفی آموخت.
وی در
سال ۵۶۰ ق، به
حج رفت و در
مکه از
ابوالحسن بن مؤمن حدیث شنید، سپس به
اسکندریه رفت و از
احمد بن محمد اصفهانی و
عبدالله بن عبدالرحمان عثمانی علم آموخت.
افرادی مثل ابوسلیمان بن حوط و
ابوالربیع بن سالم از وی علم آموختند. گویند وی زاهدی کم نظیر و عالمی عامل بوده است. مشهور است که در مالقه دوازده
مسجد، و به قول دیگر ۲۵ مسجد و چاههای
آب، از مال خود ساخته بود.
ابوالحجاج در بیشتر نبردهای
مسلمانان و
مسیحیان (جنگهای منصور در
مغرب و
صلاحالدین ایوبی در
شام) شرکت داشت.
از ابوالحجاج دو کتاب باقی است:
• «الف باء» که به قصد تربیت فرزندش عبدالرحیم تألیف کرده و مجموعه ای از آموخته های ابوالحجاج در زمینههای گوناگون از قبیل
لغت،
نحو،
فقه،
حدیث،
تاریخ،
قصص، حکایات،
کلام،
نجوم،
ریاضیات و
طبیعیات است.
این کتاب را دایرة المعارف عصر ابوالحجاج دانستهاند و نسخه های متعددی از آن در کتابخانههای جهان موجود است. این اثر تربیتی در سال ۱۲۸۷ در
قاهره چاپ شده است.
• کتاب دیگر وی، «تکمیل الابیات»، شامل شعر، حکایات، مکاتبات و مراسلات است.
ابوالحجاج در
سال ۶۰۴ ق، در مالقه وفات یافت.
۱. عمررضا کحاله، معجم المؤلفین، دمشق ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱.
۲. محمد عبدالله عنان، تاریخ دولت اسلامی در اندلس، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران ۱۳۶۶ـ۱۳۷۱ ش.
۳. احمد زکی صفوت، جَمهرة رسائل العرب فی عصور العربیّه الزاهره، قاهره ۱۳۵۶/۱۹۳۷.
۴. جرجی زیدان، العرب قبل الاسلام، چاپ حسین مؤنس، قاهره (بیتا).
۵. احمد بن علی بلوی وادی آشی، ثَبَت، چاپ عبدالله عمرانی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۶. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۳۹۸ ـ ۱۴۰۸/ ۱۹۷۸ ـ ۱۹۸۸.
۷. مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه، کشف الظنون، بیروت ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
۸. محمد بن احمد ذهبی، سیر اعلام النُّبلاء، چاپ بشار عوّاد معروف و محبی هلال سرحان، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
۹. خیرالدین زرکلی، الاعلام، بیروت ۱۹۸۶.
۱۰. محمد بن عبدالرحمان سخاوی، الاعلانُ بالتوبیخ لِمَن ذَمَّ التاریخ، چاپ فرانز روزنتال، بیروت (بیتا).
۱۱. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، چاپ عبدالله عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.
۱۲. عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی، بغیه الوعاه فی طبقات اللغویین و النّحاه، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، ج ۱، مصر ۱۳۸۴/۱۹۶۴.
۱۳. خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، ج ۲، چاپ س دیدرینغ، ویسبادن ۱۳۹۴/۱۹۷۴.
۱۴. احمد بن یحیی ضبّی، بغیة الملتمس فی تاریخ رجال اهل الاندلس، مادرید ۱۸۸۴.
۱۵. محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری: تاریخ الامم والملوک، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، ج ۳، بیروت (تاریخ مقدمه ۱۳۸۲).
۱۶. جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت ۱۹۷۶ ـ ۱۹۷۸.
۱۷. احمد بن محمد مقری، نَفح الطّیب، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
۱۸. عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوَفیاتِ النَّقله، چاپ بشار عوّاد معروف، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
• دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «خاندان بلوی»، تاریخ بازبینی، ۱۴۰۵/۰۸/۱۳.