پدر مختار او را، پس از تولد، نزد حضرت علی برد. آن حضرت دست محبت بر سر نوزاد کشید و فرمود: "کَیِّس"؛ یعنی زیرک و از همان زمان او کیسان نام گرفت. برخی هم گفتهاند محمد بن حنفیه هنگامی که مختار را برای خونخواهی امام حسین به عراق فرستاد و هوشیاری و فراست لازم را در او دید، او را کیسان نامید.
[۹]محمد بن محمد مفید، الفصولالمختاره، چاپ علی میرشریفی، قم ۱۴۱۴ق/ ۱۹۹۳، ص۲۹۶.
بنابراین میتوان گفت که کیسان، غلام حضرت علی (علیه السلام)، شخص مورد نظر ما نیست. قول دوم نیز از نظر تاریخی به اثبات نرسیده است، لذا، قول سوم درست به نظر میرسد. با این حال، درباره شخصیت کیسان اطلاعات بسیار کمی در منابع وجود دارد.
به او دستور داد هزار کارگر فراهم آورد تا با کلنگ خانههای اشراف و کسانی را که به جنگامام حسین (علیه السلام) رفته بودند، خراب کند. کیسان که آنان را خوب میشناخت، در کوفه به جستجو پرداخت و به هر کدام از آنان که دست مییافت او را میکشت، خانههایشان را ویران میکرد و اموال آنان را به یکی از ایرانیانی که در خدمت مختار بودند میبخشید.
[۲۵]احمد بن داود دینوری، الأخبارالطوال، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره ۱۹۶۰، ص۲۹۲.
چنان شد که مردم کوفه به نام او مثل میزدند و هرگاه کسی دچار فقر میشد، میگفتند ابوعمره به خانه او آمده است.
[۲۶]محمد بن عمر کَشّی، اختیار معرفه الرجال المعروف برجال الکشیّ (برگزیدۀ محمد بن حسن طوسی)، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸، ص۱۲۸.
کیسان در گفتار و رفتار و کشتار مخالفان، حتی از مختار نیز بسیار تندروتر بود.
[۲۷]حسن بن موسی نوبختی، فرقالشیعه، چاپ محمدجواد مشکور، تهران ۱۳۶۱ش، ص۲۳.
مختار سپس کیسان را برای کشتن شمر بن ذیالجوشن- که از قاتلانامام حسین بود- مأمور کرد. چون شمر از کوفه گریخت، کیسان با گروهی به تعقیب وی رفت و در روستا -میان شوش و صَیْمره- بر او دست یافت و خود کیسان، یا یکی از یارانش، شمر را کشت و جسد او را جلوی سگها انداختند.
۱. ↑ نصر بن مزاحم، وقعه صِفّین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره ۱۳۸۲، ص۲۴۹. ۲. ↑ طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۹. ۳. ↑ اخبارالدوله العباسیه، چاپ عبدالعزیز دوری و عبدالجبار مطلبی، بیروت ۱۳۹۱، ص۱۶۵. ۴. ↑ مسعودی، مروج الذهب، بیروت، ج۳، ص۲۷۶. ۵. ↑ مطهر بن طاهر مقدسی، البدء والتاریخ، چاپ کلمان هوار، پاریس ۱۸۹۹ـ۱۹۱۹، ج۵، ص۱۳۱. ۶. ↑ حسن بن موسی نوبختی، فرقالشیعه، چاپ محمدجواد مشکور، تهران ۱۳۶۱ش، ص۲۳. ۷. ↑ محمد بن عمر کَشّی، اختیار معرفه الرجال المعروف برجال الکشیّ (برگزیدۀ محمد بن حسن طوسی)، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸، ص ۱۲۸. ۸. ↑ مسعودی، مروج الذهب، بیروت، ج۳، ص۲۷۷. ۹. ↑ محمد بن محمد مفید، الفصولالمختاره، چاپ علی میرشریفی، قم ۱۴۱۴ق/ ۱۹۹۳، ص۲۹۶. ۱۰. ↑ جعفر بن محمدابن نماحلی، ذوبالنضار فی شرحالثار، چاپ فارس حسون کریم، قم ۱۴۱۶، ص۶۱. ۱۱. ↑ مسعودی، مروج الذهب، بیروت، ج۳، ص۲۷۷. ۱۲. ↑ محمد بن عمر کَشّی، اختیار معرفه الرجال المعروف برجال الکشیّ (برگزیدۀ محمد بن حسن طوسی)، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸، ص۱۲۸. ۱۳. ↑ نشوان بن سعید حمیری، الحورالعین، چاپ کمال مصطفی، افست تهران ۱۹۷۲، ص۱۸۲. ۱۴. ↑ احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انسابالاشراف، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶، ج۶، ص۳۹۵. ۱۵. ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص۳۳. ۱۶. ↑ حسن بن موسی نوبختی، فرقالشیعه، چاپ محمدجواد مشکور، تهران ۱۳۶۱ش، ص۲۳. ۱۷. ↑ .احمد بن داود دینوری، الأخبارالطوال، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره ۱۹۶۰، ص۲۸۹ . ۱۸. ↑ شارل پلا، تعلیقات، مسعودی، مروج الذهب، ج ۷، ص۶۱۰. ۱۹. ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص۳۵. ۲۰. ↑ محمد بن عمر کَشّی، اختیار معرفه الرجال المعروف برجال الکشیّ (برگزیدۀ محمد بن حسن طوسی)، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸، ص۱۲۸. ۲۱. ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص۳۵. ۲۲. ↑ ابناثیر، ج۴، ص۲۲۷. ۲۳. ↑ احمد بن داود دینوری، الأخبارالطوال، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره ۱۹۶۰، ص۲۸۹. ۲۴. ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص۳۳. ۲۵. ↑ احمد بن داود دینوری، الأخبارالطوال، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره ۱۹۶۰، ص۲۹۲. ۲۶. ↑ محمد بن عمر کَشّی، اختیار معرفه الرجال المعروف برجال الکشیّ (برگزیدۀ محمد بن حسن طوسی)، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸، ص۱۲۸. ۲۷. ↑ حسن بن موسی نوبختی، فرقالشیعه، چاپ محمدجواد مشکور، تهران ۱۳۶۱ش، ص۲۳. ۲۸. ↑ یاقوت حموی، ذیل« کلتانیه». ۲۹. ↑ اسماعیل ابنکثیر الدمشقی، البدایه والنهایه، بیروت ۱۴۰۷/ ۱۹۸۶، ج۸، ص۲۷۰ـ ۲۷۱. ۳۰. ↑ ابناثیر، ج۴، ص۲۳۶ـ۲۳۷. ۳۱. ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص ۵۹ـ ۶۰. ۳۲. ↑ محمد بن حسن طوسی، الامالی، قم ۱۴۱۴، ص۲۴۴. ۳۳. ↑ احمد بن یحیی بلاذری، کتاب جمل من انسابالاشراف، چاپ سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶، ج ۶، ص ۴۰۶. ۳۴. ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص۶۱. ۳۵. ↑ ابناعثم کوفی، ج۶، ص۲۴۵ـ۲۴۶. ۳۶. ↑ احمد بن داود دینوری، الأخبارالطوال، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره ۱۹۶۰، ص۳۰۱. ۳۷. ↑ طبری، تاریخ، ج۶، ص۹۳ـ۱۱۶. ۳۸. ↑ ابناثیر، ج۴، ص۲۶۷ـ۲۷۸.
