• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

کوچ

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: کوچ
مقالات مرتبط: رِحْلَت (مفردات‌قرآن).


کوچ به معنای رفتن از جایی به جایی دیگر به صورت جمعی است.
از احکام آن در باب‌های صلات، حج و جهاد سخن گفته‌اند.


احکام کوچ در باب‌هایی از فقه بیان شده است.

۱.۱ - نماز

از کسانی که نماز و روزه آنان در سفر نیز تمام است و قصر نماز و افطار روزه برای آنان جایز نیست، خانه به دوشان‌اند؛ یعنی کسانی که در یک جا استقرار ندارند و همراه خانواده و وسائل زندگی، پیوسته از مکانی به مکانی دیگر کوچ می‌کنند.
[۱] خمینی، روح‌الله و سایر مراجع، توضیح المسائل مراجع، ج١، ص۷۰۰.    
[۲] بهجت، محمدتقی، جامع المسائل، ج۱، ص۵۸۸.

خواندن نماز در اول وقت، مستحب مؤکد است. مواردی از این حکم استثنا شده است. یکی از آنها استحباب تاخیر نماز مغرب و عشاء برای کوچ کننده از عرفات به مشعر جهت وقوف در این سرزمین و گزاردن نماز در آنجا است.
[۳] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۷، ص۳۰۵.    


۱.۲ - حج

بر حاجی واجب است پس از غروب آفتاب روز نهم ذیحجه (روز عرفه) از عرفات به مشعر الحرام کوچ کند
[۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۲۵ – ۲۷.    
و در صورت کوچ کردن قبل از غروب از روی عمد و علم، کفّاره -کــه بنابر قول مشهور یک شتر می‌باشد- واجب می‌شود.
[۵] علامه حلی، مختلف الشیعة، ج۴، ص۲۴۵.    

کوچ کردن قبل از طلوع فجر از مشعر به منی برای غیر صاحبان عذر جایز نیست و در صورت کوچ عمدی، کفاره واجب می‌شود که یک گوسفند است. برخی این عمل را موجب بطلان حج دانسته‌اند.
[۶] بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۱۶، ص۴۳۷.    
[۷] بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۱۶، ص۴۴۳.    
بنابر قول جمعی، بر حاجی واجب است پس از طلوع آفتاب روز دهم ذیحجه از مشعر به منی کوچ کند.
[۸] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۹۸ - ۹۹.    
برخی، کوچ کردن قبل از طلوع آفتاب (کمی مانده به طلوع) را برای غیر امیر الحاج جایز دانسته‌اند؛ لیکن برای امیر الحاج، کوچ کردن قبل از طلوع آفتاب جایز نیست.
[۹] شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۳۶۸.    

قرآن کریم از این دو کوچ، به «افاضه» تعبیر کرده است.
[۱۰] بقره/سوره۲، آیه۱۹۸ – ۱۹۹.    

سومین کوچ حاجی در حج، کوچ از منی به مکّه است که در کلمات فقها از آن به «نفر» تعبیر شده و در دو مرحله انجام می‌گیرد: نفر اول، روز دوازدهم ذیحجه و نفر دوم، روز سیزدهم.
حج‌گزار مخیّر است روز دوازدهم بعد از زوال تا غروب آفتاب از مـنـی بــه مکه کوچ کند و یا روز سیزدهم پس از طلوع خورشید. این تخییر بنابر قول مشهور در فرضی است که از صید و زنان -از محرمات احرام- اجتناب کرده باشد.
قول مقابل مشهور، اجتناب از همه محرمات بنابر نظر برخی و محرمات موجب کفاره بنابر نظر برخی دیگر است. بنابراین، بر کسانی که از صید و زن اجتناب نکرده‌اند، واجب است روز سیزدهم به مکه کوچ کنند.
[۱۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۳۶.    

مقصود از ارتکاب صید و زنان، شکار کردن و آمیزش است؛ اما ارتکاب دیگر محرمات مرتبط با این دو، همچون خوردن از گوشت شکار یا بوسیدن و لمس کردن زن از روی شهوت محل بحث است که آیا ملحق به صید و آمیزش است یا نه؟ برخی تصریح به عدم الحاق کرده و برخی، الحاق را مطابق احتیاط دانسته‌اند.
[۱۲] شهید ثانی، مسالک الافهام، ج۲، ص۳۶۶.    
[۱۳] موسوی عاملی، سید محمد، مدارک الاحکام، ج۸، ص۲۴۸.    
[۱۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۰ - ۴۱.    
[۱۵] مراجع تقلید، مناسک حج، ص۵۵۸ – ۵۵۹.
همچنین در اینکه ترک محرمات، اختصاص به احرام حج تمتع دارد یا احرام عمره تمتع را هم به جهت ارتباطش با حج، در بر می‌گیرد، محل بحث است.
[۱۶] موسوی عاملی، سید محمد، مدارک الاحکام، ج۸، ص۲۴۸.    
[۱۷] فیض کاشانی، محمدمحسن، مفاتیح الشرائع، ج۱، ص۳۸۰.    
برخی احتیاط را در تعمیم دانسته‌اند.
[۱۸] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۰.    

در نفر اول (روز دوازدهم) بر عدم جواز کوچ قبل از زوال، جز هنگام ضرورت، ادعای اجماع شده است.
[۱۹] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۱ – ۴۲.    

مستحب است امام (امیر الحاج) قبل از زوال روز سیزدهم کوچ کند و نماز ظهر و عصر را در مکه بخواند؛
[۲۰] طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۷، ص۱۴۳.    
[۲۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۳.    
چنان‌که بر او مستحب است روز دوازدهم در منی بعد از نماز ظهر یا عصر خطبه بخواند و حاجیان را از اعمال و عباداتی که باید انجام دهند، از قبیل زمان کوچ از منی، آگاه سازد.
[۲۲] شهید اول، الدروس الشرعیة، ج١، ص۴۶۱.    
[۲۳] طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل ج۷، ص۱۴۴.    

در نفر دوم (روز سیزدهم) مستحب است حاجی هنگام بازگشت از منی در وادی محصّب فرود آید و‌ اندکی استراحت کند.
[۲۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۵۷ – ۵۸.    


۱.۳ - انفال

زمینی که مالکش آن را رها و به مکانی دیگر کوچ کرده از انفال است. از این کوچ به جلاء و انجلاء تعبیر شده است.
[۲۵] علامه حلی، منتهی المطلب، ج۱۴، ص۲۶۰.    
[۲۶] خوئی، سیدابوالقاسم، موسوعة الخوئی، ج۲۵، ص۳۶۲.    


۱.۴ - تحصیل علم

قرآن کریم بــه کوچ کردن گروهی از مردم برای فراگیری علوم دینی، سپس بازگشت به میان قوم و قبیله خود برای انذار و تعلیم آنان امر کرده است.
[۲۷] توبه/سوره۹، آیه۱۲۲.    


۱. ↑ خمینی، روح‌الله و سایر مراجع، توضیح المسائل مراجع، ج١، ص۷۰۰.    
۲. ↑ بهجت، محمدتقی، جامع المسائل، ج۱، ص۵۸۸.
۳. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۷، ص۳۰۵.    
۴. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۲۵ – ۲۷.    
۵. ↑ علامه حلی، مختلف الشیعة، ج۴، ص۲۴۵.    
۶. ↑ بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۱۶، ص۴۳۷.    
۷. ↑ بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج۱۶، ص۴۴۳.    
۸. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۹۸ - ۹۹.    
۹. ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۳۶۸.    
۱۰. ↑ بقره/سوره۲، آیه۱۹۸ – ۱۹۹.    
۱۱. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۳۶.    
۱۲. ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، ج۲، ص۳۶۶.    
۱۳. ↑ موسوی عاملی، سید محمد، مدارک الاحکام، ج۸، ص۲۴۸.    
۱۴. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۰ - ۴۱.    
۱۵. ↑ مراجع تقلید، مناسک حج، ص۵۵۸ – ۵۵۹.
۱۶. ↑ موسوی عاملی، سید محمد، مدارک الاحکام، ج۸، ص۲۴۸.    
۱۷. ↑ فیض کاشانی، محمدمحسن، مفاتیح الشرائع، ج۱، ص۳۸۰.    
۱۸. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۰.    
۱۹. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۱ – ۴۲.    
۲۰. ↑ طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۷، ص۱۴۳.    
۲۱. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۴۳.    
۲۲. ↑ شهید اول، الدروس الشرعیة، ج١، ص۴۶۱.    
۲۳. ↑ طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل ج۷، ص۱۴۴.    
۲۴. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۵۷ – ۵۸.    
۲۵. ↑ علامه حلی، منتهی المطلب، ج۱۴، ص۲۶۰.    
۲۶. ↑ خوئی، سیدابوالقاسم، موسوعة الخوئی، ج۲۵، ص۳۶۲.    
۲۷. ↑ توبه/سوره۹، آیه۱۲۲.    


• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم‌السلام)، ج۷، ص۲۱۳.


رده‌های این صفحه : جهاد | حج | صلاة | کوچ
جعبه ابزار