کمیسیون آمریکایی حقوق بشر
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
کمیسیون آمریکایی حقوق بشر، ازجمله نهادهای نظارتی
حقوق بشر در نظام آمریکایی حقوق بشر بهشمار میآید که در راستای نظارت بر اجرا و رعایت حقوق بشر در سطح کشورهای عضو نظام آمریکایی حقوق بشر تاسیس یافته است. این کمیسیون در سال ۱۹۶۰ میلادی بهوسیله قطعنامه مجمع عمومی سازمان کشورهای آمریکایی (OAS) تاسیس شدو در سال ۱۹۶۰ مطابق مفاد
اساسنامه خود که مجموعهای از مقررات تنظیمی از جانب کشورهای عضو شورای سازمان کشورهای آمریکایی بود آغاز به کار نمود.
کمیسیون آمریکایی حقوق بشر در سال ۱۹۶۰ میلادی بهوسیله قطعنامه مجمع عمومی سازمان کشورهای آمریکایی (OAS) تاسیس شد.
قبل از این هیچ سازوکار نظارتی با هدف حمایت از حقوقی که در اعلامیه آمریکایی حقوق و تکالیف بشر مقرر شده بودند در این نظام وجود نداشت.
هفت عضو کمیسیون در ۲۹ ژوئن ۱۹۶۰ انتخاب شدند و اولین اجلاس عادی کمیسیون از سوم تا بیستوهشتم اکتبر ۱۹۶۰ برگزار شد. کمیسیون آمریکایی در سال ۱۹۶۰ مطابق مفاد اساسنامه خود که مجموعهای از مقررات تنظیمی از جانب کشورهای عضو شورای سازمان کشورهای آمریکایی بود آغاز به کار نمود.
اساسنامه مزبور صلاحیت اعمال نظارت بر تمامی دولتهای عضو را به این کمیسیون داده بود و در ماده ۹ آن وظایف و اختیاراتی برای کمیسیون مقرر شده بود.
توسعه آگاهی از حقوق بشر، پیشنهاد توصیههای کلی به دولتهای عضو جهت اتخاذ اقدامات تدریجی در راستای ارتقای حقوق بشر، انجام مطالعات و تهیه گزارشهایی در راستای ایفای وظایف قانونی، درخواست از دولتهای عضو مبنی بر ارایه اطلاعاتی به کمیسیون درباره تدابیر اتخاذی در زمینه حقوق بشر و خدمت رسانی به سازمان کشورهای آمریکایی بهعنوان رکنی مشورتی در زمینه حقوق بشر از جمله وظایف و اختیارات پیشبینی شده در این ماده بودهاند.
به این ترتیب، کمیسیون آمریکایی حقوق بشر در ابتدا اختیاراتش از معاهده ناشی نشده، بلکه تصویب آن صرفاً بر مبنای یک قطعنامه بوده که ماهیتی سیاسی داشته است تا اینکه درحال حاضر این کمیسیون بهوسیله کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر که در سال ۱۹۶۹ بهتصویب رسید پیشبینی و مقرر گردیده و ساختار، صلاحیت و رویه و سایر نهادهای مسؤول و ترکیب آن در این کنوانسیون مشخص گردید.
البته کمی قبلتر این کمیسیون بهموجب
پروتکل بوئنوس آیرس که منشور سازمان کشورهای آمریکایی را اصلاح میکرد، مشروعیت سازمانی پیدا کرده بود و در ماده ۱۱۱ پروتکل، الزام به تبیین ساختار کمیسیون در کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر گنجانده شده بود.
با لازمالاجرا شدن کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر در سال ۱۹۷۸، اساسنامه کمیسیون آمریکایی حقوق بشر توسط مجمع عمومی سازمان کشورهای آمریکایی مورد تجدیدنظر قرار گرفت تا بدین وسیله صلاحیت کمیسیون را به تمامی کشورهای عضو سازمان کشورهای آمریکایی (چه آنهایی که کنوانسیون آمریکایی را تصویب کردهاند و چه آنهایی که این کنوانسیون را تصویب نکردهاند) گسترش دهد.
به این ترتیب بند یک ماده یک اساسنامه هدف ایجاد کمیسیون را مقرر نموده و بند ۲ ماده یک هم منظور از حقوق بشر را برای کشورهای عضو کنوانسیون آمریکایی، حقوق مقرر در این کنوانسیون و برای سایر کشورهای غیرعضو کنوانسیون حقوق مقرر در اعلامیه آمریکایی برشمرده است.
به این ترتیب کمیسیون بر اساس دو سند بر کشورهای عضو سازمان آمریکایی در زمینه حقوق بشر نظارت مینماید.
مطابق ماده ۳۴ کنوانسیون آمریکایی و همچنین ماده ۲ اساسنامه کمیسیون، کمیسیون آمریکایی حقوق بشر مرکب از هفت عضو است که باید از شخصیت بالای اخلاقی برخوردار بوده و واجد صلاحیت در زمینه حقوق بشر باشند.
اعضای کمیسیون با صلاحیت شخصی خود از بین نامزدهای معرفی شده از جانب دولتهای عضو سازمان آمریکایی توسط مجمع عمومی سازمان کشورهای آمریکایی انتخاب می شوند.
هر دولت عضو میتواند تا سه نامزد را معرفی نماید و نامزدهای معرفی شده میتوانند ملیت دیگر کشورهای عضو سازمان کشورهای آمریکایی را دارا باشند.
عضویت در کمیسیون مغایر با هر کاری که استقلال یا بیطرفی عضو یا شأن و جایگاه منصب وی را تحت تأثیر قرار دهد میباشد و اگر پنج عضو از هفت عضو
رأی دهند که موردی از ناسازگاری و مغایرت وجود دارد. این موضوع برای اتخاذ تصمیم باید به مجمع عمومی تقدیم شود. (ماده ۷۳ کنوانسیون آمریکایی و بند ۱ و ۲ ماده ۸ اساسنامه کمیسیون)
اعضای کمیسیون غالباً دارای سوابق دیپلماتیک و مهارتهای سیاسی و با پیشینه حقوقی هستند که در مناصب سیاسی یا دانشگاهی فعالیت مینمایند.
اعضای کمیسیون برای یک دوره چهار ساله انتخاب میشوند و انتخاب مجدد آنها تنها برای یک دوره دیگر امکان پذیر میباشد. سه نفر از کسانی که در اولین دوره انتخاب شدند بعد از ۲ سال دوره آنها منقضی میشود و مجمع عمومی پس از انتخابات از طریق قرعه، اسامی آن سه نفر را مشخص میکند.
دو تبعه یک دولت در آن واحد نمیتوانند عضو کمیسیون باشند. اعضای کمیسیون حقوق نمیگیرند و تنها
حقالزحمهای برای هزینههای سفر و شرکت در جلسات و دیگر فعالیتهای کمیسیون دریات مینمایند و در کشورهای عضو کنوانسیون از مزایا و مصونیتهای
مامورین دیپلماتیک برخوردار هستند.
کمیسیون دبیرخانهای دارد که کارهای روزمره را انجام میدهد و متشکل از کارمندان تمام وقت شامل دبیر اجرایی، دو دستیار و کارمندان حرفهای فنی و اداری مورد نیاز جهت انجام فعالیتهای این نهاد است.
مقر کمیسیون در
واشنگتن دی سی بوده و اعضاء در هر سال هشت هفته تشکیل جلسه میدهند که معمولاً اجلاسهای عادی در دو نوبت سه هفتهای و اجلاسیههای کوتاهتر فوقالعاده به تعداد یک یا دوبار انجام میشود.
وظیفه و نقش اصلی کمیسیون آمریکایی حقوق بشر ترویج و ارتقاء احترام به حقوق بشر و دفاع و حمایت از حقوق بشر است که در ماده ۴۱ کنوانسیون آمریکایی مقرر گردیده است.
در این راستا کمیسیون از اختیارات و وظایفی چون توسعه آگاهی حقوق بشر در میان مردم
قاره آمریکا، ارایه توصیههایی به دولتهای عضو در راستای تدوین مقررات حقوق بشر و اصلاح مقررات داخلی و رعایت حقوق بشر انجام مطالعات و تهیه گزارشهایی در راستای اجرای وظایف، پاسخ به سوالات دولتهای عضو در خصوص موضوعات حقوق بشر، بررسی و رسیدگی به دادخواستها و دیگر مکاتبات، تقدیم گزارش سالیانه به مجمع عمومی سازمان کشورهای آمریکایی و... میباشد.
دو عملکرد و وظیفه بسیار مهمی که توسط کمیسیون آمریکایی حقوق بشر صورت میپذیرد عبارت است از رسیدگی به شکایات افراد و همچنین بررسی و آماده سازی گزارشهایی درباره وضعیت حقوق بشر کشورهای عضو.
در این راستا یکی از اقدامات عمدهای که توسط کمیسیون آمریکایی حقوق بشر صورت میپذیرد مربوط به دیدارهایی است که اعضای این کمیسیون از کشورهای عضو بهعمل میآورند.
با چنین اقدامی
حقیقتیابی (fact-finding) که تاثیر بهسزایی در زمینه حقوق بشر و دستاوردهای زیادی را درپی داشته توسط این کمیسیون صورت میپذیرد. این اقدام حتی مدتها پیشتر از تصویب کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر توسط کمیسیون صورت میپذیرفته است.
هر فرد یا گروه یا سازمان غیردولتی که قانوناً در یک یا چند کشور عضو سازمان آمریکایی بهرسمیت شناخته شده، میتواند درخواستی مشتمل بر انحراف (نقض) یا عدم انجام تعهدات ناشی از کنوانسیون آمریکایی را به کمیسیون آمریکایی ارایه نماید.
همچنین مطابق ماده ۴۵ کنوانسیون آمریکایی هر دولتی میتواند در هنگام تصویب یا الحاق به کنوانسیون، صلاحیت کمیسیون را برای رسیدگی به شکایات یک دولت عضو علیه دولت دیگر درخصوص نقض حقوق به رسمیت شناخته شد.
در کنوانسیون اعلام نماید و بدیهی است که درصورت پذیرش چنین صلاحیتی از سوی دولتهای عضو، امکان رسیدگی به شکایات دولتی علیه یکدیگر برای کمیسیون وجود خواهد داشت ولی درصورت عدم پذیرش این صلاحیت از سوی دولتها شکایات دولتها علیه یکدیگر غیرقابل قبول بوده وارد میشود.
بنابراین در خصوص صلاحیت رسیدگی کمیسیون به دعاوی افراد، گروهها و سازمانهای غیردولتی فرض آن است که کمیسیون چنین صلاحیتی را دارد و نیازی به اعلام شناسایی صلاحیت از جانب دولتها نیست، اما برای شکایت دولتها از یکدیگر باید صلاحیت کمیسیون قبلاً توسط دولتها شناسایی شده باشد.
به این ترتیب نقش عمده دیگر کمیسیون در رسیدگی به شکایات میباشد.
درمجموع فعالیتهای حقیقتیابی و گزارشهایی درباره وضعیت حقوق بشر کشورهای عضو و ارسال گزارشگران ویژه از مهمترین فعالیتهای کمیسیون بهشمار میآید.
کمیسیون آمریکایی حقوق بشر شکایاتی را مورد رسیدگی قرار میدهد که با شرایط مندرج در ماده ۴۶ مطابقت داشته باشد.
ازجمله اینکه وسایل و شیوههای جبران خسارت در
حقوق داخلی طی شده باشد و شکوائیه یا
دادخواست در مدت شش ماه از تاریخ ابلاغ
حکم قطعی مطرح شده باشد و شکوائیه در مرجع بینالمللی دیگری در جریان رسیدگی نباشد و شکوائیه مشتمل بر مشخصات کامل و امضای شاکی باشد.
پس از آنکه کمیسیون ابتدا به شرایط قابل پذیرش بودن دادخواست یا شکوائیه توجه نموده و صلاحیت رسیدگی و قابل پذیرش بودن شکایت را احراز نمود دراین صورت کمیسیون از دولت
مشتکیعنه میخواهد که اطلاعات و توضیحات لازم را به کمیسیون بدهد و مدتی را برای ارسال توضیحات تعیین مینماید.
درصورتی که دولت مربوطه پاسخ داد یا موعد معین گذشت ولی پاسخ ارسال نکرد، کمیسیون نسبت به صحتوسقم واقعیت شکایت تحقیق میکند و دولت مربوطه نیز باید تسهیلات لازم را در اختیار کمیسیون قرار دهد.
کمیسیون در ابتدا تلاش مینماید تا موضوع را بهطور دوستانه حل و فصل نماید.
اگر موضوع بهطور دوستانه برمبنای رعایت حقوق به رسمیت شناخته شده در کنوانسیون حلوفصل گردید، کمیسیون گزارشی حاوی شرح ماوقع و حل موضوع تنظیم و به
شاکی و دولت مشتکیعنه ابلاغ و جهت انتشار به دبیر کل سازمان کشورهای آمریکایی ارسال مینماید و درصورت عدم دسترسی به راهحل دوستانه، کمیسیون ظرف مدت معین گزارشی حاوی شرح ماوقع و شکایات و اراده تنظیم و جمعبندی و نظریه خود را مرقوم مینماید و هر عضو مخالف نیز نظر خود را بهطور جداگانه مرقوم میکند.
این گزارش همراه با توصیهای که درصورت نیاز کمیسیون ارایه میکند به کشورهای ذیربط ارسال میشود و آنها حق انتشار آن را ندارند.
حل نشد و به دادگاه نیز ارجاع نگردید، کمیسیون میتواند با رأی اکثریت مطلق اعضاء نظر و جمعبندی خود را اعلام نماید.
درصورت لزوم کمیسیون میتواند توصیههایی بنماید و مدتی را جهت جبران خسارت شاکی قرار دهد. با انقضاء مدت، کمیسیون درخصوص این که آیا اقدامات دولت در جبران خسارت کافی بوده یا خیر تصمیمگیری میکند.
مطابق ماده ۵۷ کنوانسیون آمریکایی، کمیسیون میتواند در تمامی موضوعاتی که در دادگاه مطرح است ولو از سوی کمیسیون مطرح نشده باشد، در دادگاه شرکت نماید. حضور کمیسیون در
دادگاه به او نقشی چون دادستان کلامی میدهد که برای نظارت بر رعایت قانون و کمک به دادگاه در انجام وظایف قانونی آن، در دادگاه شرکت میکند.
با توجه به آنچه درخصوص کمیسیون آمریکایی حقوق بشر مطرح شد مشخص گردید که کمیسیون مزبور از جمله نهادهای نظارتی منطقهای حقوق بشر است که در نظام آمریکایی حقوق بشر بهرسمیت شناخته شده و بهعنوان نهاد کنترل و نظارت بر اجرای حقوق بشر فعالیت مینماید و ضمن آنکه بهعنوان نهادی در ترویج و ارتقاء حقوق بشر از طریق آموزش فعالیت مینماید رکنی مشورتی و محقق (تحقیقات محلی) در نظام آمریکایی حقوق بشر نیز بهشمار میآید و بارزترین ویژگی این نهاد، بازدیدهای محلی است که توسط این کمیسیون به۲عمل میآید.
این کمیسیون از قواعد و مقرراتی مفصل و دقیق برخوردار است و تصمیمات و گزارشهای آن نیازمند توجه دقیق و زیادی بوده و از اهمیت بهسزایی در ترویج و توسعه حقوق بشر و حمایت از حقوق بشر برخوردار میباشد.
•
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «کمیسیون آمریکایی حقوق بشر»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۴/۰۴/۰۲.