نَصْر (مفردات‌قرآن)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
نَصْر (به فتح نون و سکون صاد) و
نُصْرت (به ضم نون و سکون صاد) از
واژگان قرآن کریم به معنای
یاری است.
چون با «عَلَی» و «مِنْ» به
مفعول دوّم
متعدی شود معنای
نجات، خلاص کردن و
غلبه می‌دهد.
مشتقات
نَصْر که در
آیات قرآن آمده عبارتند از:
نَصْرَ (به فتح نون و سکون صاد) به معنای یاری؛
انْصُرْنا (به ضم الف، سکون نون و ضم صاد) به معنای ما را پیروز گردان، خلاصمان کن؛
یَنْصُرُنِی (به فتح یاء، سکون نون و ضم صاد) به معنای من را نجات می‌دهد؛
انْتَصَرَ (به کسر الف، سکون نون، فتح تاء و صاد) به معنای انتقام بکشد؛
یَنْصُرُونَکُمْ (به فتح یاء، سکون نون و ضم تاء) به معنای شما را یاری می‌کنند؛
فَانْتَصِرْ (به فتح فاء، سکون نون و فتح تاء) به معنای انتقام بکش؛
تَنْتَصِرانِ (به فتح تاء، سکون نون، فتح تاء و کسر صاد) به معنای دفع آن توانید؛
تَناصَرُونَ (به فتح تاء و صاد) به معنای یکدیگر را یاری می‌کنید؛
اسْتَنْصَرَهُ (به کسر الف، سکون سین، نون و فتح صاد) به معنای به یاری می‌طلبید؛
ناصِرٍ (به کسر صاد) به معنای یاور، یاری کننده؛
ناصِرِینَ (به کسر صاد) به معنای یاور و شفاعت کننده؛
اَنْصارٍ (به فتح الف و سکون نون) به معنای انصار، یاران و یاوران؛
نَصیر (به فتح نون) به معنای یاری کننده؛
لَیَنْصُرَنَ (به فتح لام، یاء، سکون نون و ضم صاد) به معنای حتما حتما خدا یاری می‌کند، است.
نَصْر به معنای یاری است.
«نَصَرَ المظلوم نَصْراً: اعانه.» نُصْرت نیز مانند نَصْر است و به قول
قاموس نصور نیز
مصدر است.
نَصْر چون با «عَلَی» و «مِنْ» به مفعول دوّم متعدی شود معنای نجات، خلاص کردن و غلبه می‌دهد.
در
اقرب الموارد آمده:
«نَصَرَ فلانا علی عدوّه و منه: نجّاه منه و خلّصه و اعانه و قوّاه علیه.»
به مواردی از
نَصْر که در قرآن به کار رفته است، اشاره می‌شود:
(اَلا اِنَ نَصْرَ اللَّهِ قَرِیبٌ.)
«آگاه باشید که یاری
خدا نزدیک است.»
(وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرِینَ.)
«ما را بر قوم
کافر پیروز گردان و از آن‌ها خلاصمان کن.»
(وَ یا قَوْمِ مَنْ یَنْصُرُنِی مِنَ اللَّهِ اِنْ طَرَدْتُهُمْ.)
«ای قوم چه کسی مرا از
عذاب خدا
نجات می‌دهد اگر آن‌ها را طرد کنم.»
علی هذا نَصْر در آیاتی مثل آیه فوق به معنی نجات و خلاص است.
اِنْتِصار به معنای
انتقام است در صورتی که با «مِن» متعدی شود.
«انْتَصَرَ منه: انتقم» چنان‌که در
صحاح و اقرب و
قاموس گفته است.
در
مفردات آن را طلب
نصر گفته است.
در
اقرب آن را در صورت تعدیه به «علی» گفته است.
(وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَاُولئِکَ ما عَلَیْهِمْ مِنْ سَبِیلٍ.)
«و آن‌که بعد از مظلوم بودن انتقام بکشد راهی بر او نیست.»
(هَلْ یَنْصُرُونَکُمْ اَوْ یَنْتَصِرُونَ.)
«آیا شما را
یاری می‌کنند و یا انتقام می‌کشید؟»
(فَدَعا رَبَّهُ اَنِّی مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ.)
«
نوح (علیه‌السّلام) خدایش را خواند که من مغلوبم، از دشمنانم انتقام بکش (و مرا یاری کن).»
(یُرْسَلُ عَلَیْکُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ.)
«بر شما شعله‌ای از
آتش و
دود فرستاده شود و دفع آن نتوانید.»
تَناصُر بین الاثنین است به معنای یاری کردن یکدیگر.
(ما لَکُمْ لا تَناصَرُونَ.)
«چه شده یکدیگر را یاری نمی‌کنید؟»
اِسْتِنْصار به معنای طلب یاری است.
(فَاِذَا الَّذِی اسْتَنْصَرَهُ بِالْاَمْسِ یَسْتَصْرِخُهُ.)
«آن‌گاه آن‌که دیروز از او کمک خواست او را به یاری می‌طلبید.»
ناصِر به معنای یاری کننده است.
جمع آن در
قرآن مجید ناصرون و انصار است.
(فَما لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَ لا ناصِرٍ.)
(و براى او هيچ
نیرو و ياورى نيست.)
(وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِینَ.)
(و
یاوری و
شفاعت‌کننده‌ای ندارند.)
(وَ ما لِلظَّالِمِینَ مِنْ اَنْصارٍ.)
«
ستمگران را یارانی نیست.»
(وَ السَّابِقُونَ الْاَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِینَ وَ الْاَنْصارِ.)
(پيشگامان نخستين از
مهاجرین و
انصار،)
(لَقَد تَّابَ الله عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الأَنصَارِ.)
(به يقين خداوند
رحمت خود را شامل حال
پیامبر و مهاجران و انصار نمود.)
نَصیر: به معنای
ناصر است.
به چند محل که مراجعه شد، مبالغه بودن آن به دست نیامد، لابد
صفت مشبهه می‌باشد.
(وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لا نَصِیرٍ.)
«شما را جز
خدا نه سرپرستی است و نه یاری.»
یاری خدا به مردم روشن و آشکار است و یاری مردم به خدا آن است که
دین خدا را یاری کنند و رواج بدهند.
(وَ لَیَنْصُرَنَ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ اِنَّ اللَّهَ لَقَوِیٌّ عَزِیزٌ • الَّذِینَ اِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْاَرْضِ اَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ وَ اَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْاُمُورِ.)
«حتما حتما خدا یاری می‌کند کسی را که خدا را یاری کند، خدا توانا و
عزیز است، یاران خدا کسانی‌اند که اگر در زمین به آن‌ها
قدرت دهیم
نماز برپا می‌دارند،
زکات می‌دهند،
امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند و آخر کارها برای خدا است.»
پس یاران خدا را دانستیم، خوشا به حالشان، از این‌جا معنی
آیات زیر روشن می‌شود.
(یا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا اَنْصارَ . اللَّهِ قالَ الْحَوارِیُّونَ نَحْنُ اَنْصارُ اللَّهِ.)
(اى كسانى كه
ایمان آورده‌ايد! ياوران خدا باشيد همان‌گونه كه
عیسی بن مریم به
حواریون گفت: «كيست كه ياور من به سوى خدا براى
تبلیغ آيين او گردد؟!» حواريون گفتند: «ما ياوران خداييم.»)
قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، برگرفته از مقاله «نصر»، ج۷، ص۷۲.
