• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

نماز خوف

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: نماز خوف
مقالات مرتبط: نماز خوف (مقالات مرتبط).


نماز خوف، نماز یومیه است که در شرایط ترس و اضطراب به‌جا آورده می‌شود و حکم آن پس از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نیز استمرار دارد.
در مورد تعداد رکعات نماز خوف و قصر آن، اختلاف‌نظر وجود دارد، اما مشهور قائل به قصر مطلق آن است، خواه به جماعت یا فرادا خوانده شود.
اسباب خوف نیز محل بحث است؛ برخی معتقدند هرگونه ترس، حکم خوف از دشمن را دارد، در حالی که برخی دیگر تنها خوف از دشمن را مبنای نماز خوف می‌دانند.


نماز خوف همان نماز یومیه است که در حال خوف گزارده می‌شود.
از احکام آن در باب صلات سخن گفته‌اند.

نماز خوف به همه انواعش اختصاص به رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و اصحاب آن حضرت ندارد؛ بلکه بعد از آن حضرت نیز حکم آن استمرار دارد.
[۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۵۶-۱۵۵.    


آیا نماز خوف، همچون نماز مسافر، مطلقا قصر است؛ چه در سفر و چه در حضر؛ به جماعت اقامه شود یا فرادا یا اینکه در حضر تمام خوانده می‌شود؛ خواه فرادا خوانده شود یا به جماعت و یا اینکه در حضر در صورت اقامه به جماعت قصر و در صورت فرادا خواندن، تمام به‌جا آورده می‌شود؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور قول نخست است.
[۲] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۴، ص۴۲۱.    
[۳] شهید اول، محمد بن مکی، ذکری الشیعة، ج۴، ص۳۴۲-۳۴۳.    
[۴] شهید ثانی، زین الدین بن علی، روض الجنان، ج۲، ص۵۵۲.    
قول دوم از برخی نقل شده است.
[۵] شیخ طوسی، الخلاف، ج۱، ص۶۳۷.    
[۶] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۴، ص۴۲۱.    
چنان‌که برخی قایل به قول سوم شده‌اند.
[۷] شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۱۶۵.    
[۸] ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۱، ص۳۴۶ - ۳۴۸.    


بدون شک، بیم از شبیخون دشمن در حال جنگ موجب قصر عدد رکعات نماز می‌شود؛ لیکن در اینکه سایر اسباب خوف، همچون بیم از دزد یا حیوان درنده نیز حکم خوف از دشمن را دارند یا نه، بلکه تنها موجب قصر در کیفیت نماز، به‌گونه نماز شدت خوف می‌شوند، مسئله محل اختلاف است. قول نخست به مشهور نسبت داده شده است؛
[۹] محقق سبزواری، ملامحمدباقر، ذخیرة المعاد، ج۲، ص۴۰۴.    
[۱۰] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص۲۹۱.    
[۱۱] طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۴، ص۴۰۲-۴۰۳.    
بلکه برخی آن را به همه علما نسبت داده‌اند؛
[۱۲] محقق حلی، جعفر بن حسن، المعتبر، ج۲، ص۴۶۱.    
[۱۳] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۴، ص۴۵۴.    
لیکن برخی در تعمیم خوف به سایر اسباب اشکال کرده و آن را نپذیرفته‌اند.
[۱۴] موسوی عاملی، سیدمحمد، مدارک الاحکام، ج۴، ص۴۲۵.    
[۱۵] محقق سبزواری، ملامحمدباقر، ذخیرة المعاد، ج۲، ص۴۰۵.    
[۱۶] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص۲۹۲.    


در صورت خوف از دشمن و برگزاری نماز خوف به جماعت، برای اقامه آن سه کیفیت وارد شده است:
نماز ذات الرقاع
نماز بطن النخل
و نماز عُسفان
که هر کدام دارای احکام و شرایطی خاص می‌باشد.

بنابر قول مشهور، نماز خوف را می‌توان در اول وقت به جا آورد و تاخیر آن تا تنگ شدن وقت نماز، واجب نیست؛
[۱۷] شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۱۶۶.    
[۱۸] شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشّرعیة، ج۱، ص۲۱۶.    
[۱۹] ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۱، ص۳۵۵.    
[۲۰] طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۴، ص۴۰۴ – ۴۰۵.    
[۲۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۹۰ – ۱۹۱.    
هرچند به گفته برخی در صورت امید به زوال خوف و حصول ایمنی، افضل تاخیر نماز است.
[۲۲] شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشّرعیة، ج۱، ص۲۱۶.    
[۲۳] کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، ج۳، ص۳۵۹.    
بعضی در فرض یاد شده تاخیر را واجب دانسته‌اند.
[۲۴] ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین، الکافی فی الفقه، ص۱۴۵.    
[۲۵] ابن زهره حلبی، حمزة بن علی، غنیة النزوع، ص۹۱.    
[۲۶] دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز، المراسم العلویة، ص۷۶.    


در صورت فوت نماز خوف در حال خوف، چنانچه خوف، در همه وقت نماز استمرار داشته باشد، قضای آن، دو رکعتی به جا آورده می‌شود. در غیر این صورت باید قضای آن تمام خوانده شود.
[۲۷] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۲، ص۳۶۵.    
[۲۸] فخر المحققین، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، ج۱، ص۱۴۶.    
[۲۹] شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشّرعیة، ج۱، ص۲۱۶.    
[۳۰] حلی، محمد بن شجاع، معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج۱، ص۱۲۶.    
[۳۱] محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، ج۲، ص۴۹۵.    


اگر انسان سیاهی‌ای ببیند و به گمان اینکه دشمن است نماز خوف به جا آورد، سپس معلوم شود که دشمن نبوده است، نمازش صحیح است و نیاز به اعاده ندارد.
[۳۲] علامه حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام، ج۱، ص۳۳۱.    
[۳۳] شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۱، ص۳۳۸.    
مگر آنکه اطلاع یافتن از واقع، به آسانی ممکن و گمان فرد ناشی از کوتاهی و قصور باشد که در این صورت بنابر قول برخی نماز باطل و اعاده واجب است.
[۳۴] شهید اول، محمد بن مکی، ذکری الشیعة، ج۴، ص۳۵۵.    
[۳۵] موسوی عاملی، سیدمحمد، مدارک الاحکام، ج۴، ص۴۲۴.    
[۳۶] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص۲۹۱.    


چنانچه خوف در اثنای نماز چهار رکعتی عارض شود، نماز را دو رکعتی تمام می‌کند. و نیازی به اعاده نیست. همچنین اگر در اثنای نماز خوف، خوف بر طرف شود، نماز را تمام می‌خواند و نیازی به اعاده نیست.
[۳۷] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام ۱۴، ص۱۸۵-۱۸۶.    


آیا خواندن نماز به جماعت به یکی از سه کیفیت یاد شده در حال امن جایز است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است.
[۳۸] شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۱۶۸.    
[۳۹] علامه حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام، ج۱، ص۳۳۰ – ۳۳۱.    
[۴۰] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة، ج۳، ص۴۴ – ۴۵.    
[۴۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۶۲.    


۱. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۵۶-۱۵۵.    
۲. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۴، ص۴۲۱.    
۳. ↑ شهید اول، محمد بن مکی، ذکری الشیعة، ج۴، ص۳۴۲-۳۴۳.    
۴. ↑ شهید ثانی، زین الدین بن علی، روض الجنان، ج۲، ص۵۵۲.    
۵. ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ج۱، ص۶۳۷.    
۶. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۴، ص۴۲۱.    
۷. ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۱۶۵.    
۸. ↑ ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۱، ص۳۴۶ - ۳۴۸.    
۹. ↑ محقق سبزواری، ملامحمدباقر، ذخیرة المعاد، ج۲، ص۴۰۴.    
۱۰. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص۲۹۱.    
۱۱. ↑ طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۴، ص۴۰۲-۴۰۳.    
۱۲. ↑ محقق حلی، جعفر بن حسن، المعتبر، ج۲، ص۴۶۱.    
۱۳. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۴، ص۴۵۴.    
۱۴. ↑ موسوی عاملی، سیدمحمد، مدارک الاحکام، ج۴، ص۴۲۵.    
۱۵. ↑ محقق سبزواری، ملامحمدباقر، ذخیرة المعاد، ج۲، ص۴۰۵.    
۱۶. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص۲۹۲.    
۱۷. ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۱۶۶.    
۱۸. ↑ شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشّرعیة، ج۱، ص۲۱۶.    
۱۹. ↑ ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۱، ص۳۵۵.    
۲۰. ↑ طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۴، ص۴۰۴ – ۴۰۵.    
۲۱. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۹۰ – ۱۹۱.    
۲۲. ↑ شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشّرعیة، ج۱، ص۲۱۶.    
۲۳. ↑ کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، ج۳، ص۳۵۹.    
۲۴. ↑ ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین، الکافی فی الفقه، ص۱۴۵.    
۲۵. ↑ ابن زهره حلبی، حمزة بن علی، غنیة النزوع، ص۹۱.    
۲۶. ↑ دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز، المراسم العلویة، ص۷۶.    
۲۷. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۲، ص۳۶۵.    
۲۸. ↑ فخر المحققین، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، ج۱، ص۱۴۶.    
۲۹. ↑ شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشّرعیة، ج۱، ص۲۱۶.    
۳۰. ↑ حلی، محمد بن شجاع، معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج۱، ص۱۲۶.    
۳۱. ↑ محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، ج۲، ص۴۹۵.    
۳۲. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام، ج۱، ص۳۳۱.    
۳۳. ↑ شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۱، ص۳۳۸.    
۳۴. ↑ شهید اول، محمد بن مکی، ذکری الشیعة، ج۴، ص۳۵۵.    
۳۵. ↑ موسوی عاملی، سیدمحمد، مدارک الاحکام، ج۴، ص۴۲۴.    
۳۶. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۱، ص۲۹۱.    
۳۷. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام ۱۴، ص۱۸۵-۱۸۶.    
۳۸. ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ج۱، ص۱۶۸.    
۳۹. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام، ج۱، ص۳۳۰ – ۳۳۱.    
۴۰. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة، ج۳، ص۴۴ – ۴۵.    
۴۱. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۶۲.    


• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام)، ج۹، ص۱۱۹-۱۲۱.


رده‌های این صفحه : اصطلاحات فقهی | اقسام نماز | نماز خوف
جعبه ابزار