• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

نظارت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: نظارت


نظارت به معنای مراقبت برای اطمینان از درستی کار است.
از احکام آن در باب‌های وقف و وصیت سخن گفته‌اند.


واقف می‌تواند بر متولی وقف، ناظر قرار دهد؛ چنان‌که وصیت کننده این حق را دارد که بر وصی ناظر قرار دهد. وظیفه ناظر، نظارت بر عملکرد متولی و وصی و چگونگی اجرای وقف نامه و وصیت نامه از سوی آن دو است. هدف از قرار دادن ناظر، حصول اطمینان از درست اجرا شدن مفاد وقف نامه و وصیت نامه توسط متولی و وصی است.
[۱] طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، (تکملة)، ج۱، ص۲۳۱.    
[۲] اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیلة النجاة، ص۵۴۷.    
[۳] اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیلة النجاة، ص۵۶۷ - ۵۶۸.    
[۴] سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج٢٢، ص٩٩.    
[۵] سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج٢٢، ص٢٢٣.    


نظارت دو گونه است استصوابی و اطلاعی (استطلاعی و استیثاقی).
در نظارت استصوابی همه کارها باید با اذن و تحت نظر و با تصویب ناظر انجام گیرد تا صحیح و نافذ باشد؛ لیکن در نظارت اطلاعی، اذن و تصویب ناظر لازم نیست؛ بلکه اطلاع و آگاهی وی از کارها برای مراقبت از درست انجام شدن کار، کفایت می‌کند و چنانچه کاری در ضدیت با وقف نامه یا وصیت نامه ببیند، حـق اعتراض دارد. بنابراین، در نظارت اطلاعی، متولی و وصی موظف‌اند ناظر را در جریان کارهای خود قرار دهند. با مشخص بودن نوع نظارت، در کلام یا نوشته واقف و موصی، بر اساس آن عمل می‌شود؛ اما اگر مشخص نباشد، رعایت هر دو امر (اطلاع و اذن) لازم است.
[۶] طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، (تکملة)، ج۱، ص۲۳۱.    
[۷] یزدی، سیدمحمدکاظم، سؤال و جواب، ص۳۷۸.
[۸] اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیلة النجاة، ص۵۴۸.    

برخی گفته‌اند: غالب در وقف و وصیت، تعیین ناظر اطلاعی است که برای اطمینان از حسن اجرای وقف نامه و وصیت نامه توسط متولی و وصی صورت می‌گیرد، نه برای مشورت.
[۹] سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
بنابراین، در صورت شک در مقصود واقف یا موصی، حمل بر نظارت اطلاعی و بر اساس آن عمل می‌شود.
[۱۰] سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۲۲، ص۲۲۴.    


در ناظر امور زیر شرط است.
۱. کامل بودن؛ مقصود از کمال، بلوغ، عقل و اسلام است. بنابراین، نظارت نابالغ، دیوانه و کافر بر مسلمان صحیح نیست.
۲. وثاقت (معتمد و مطمئن بودن). بنابراین، نظارت شخص غیر قابل اعتماد صحیح نیست.
۳. اختیار؛ از این‌رو، نظارت از روی اجبار یا اکراه صحیح نیست.
[۱۱] سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    


چنانچه متولی یا وصی بدون اطلاع ناظر در چارچوب وقف نامه یا وصیت نامه کاری انجام دهد، در صورت اطلاعی بودن نظارت، کار انجام گرفته صحیح و نافذ است؛ هرچند مرتکب گناه شده است؛ اما اگر نظارت استصوابی باشد، آن کار صحیح و نافذ نخواهد بود.
[۱۲] سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۲۲، ص۲۲۳ - ۲۲۴.    
[۱۳] فاضل لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعة (الوقف، الوصیة...)، ص۱۹۴ – ۱۹۵.    
اگر ناظر فاقد بعضی شرایط شود، به طور قهری بر کنار می‌گردد.
[۱۴] سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
در این صورت، وصی به حاکم شرع رجوع می‌کند. همین‌گونه اگر ناظر بمیرد یا از نظارت کردن خودداری نماید.
[۱۵] سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
[۱۶] حکیم، سیدمحسن، منهاج الصالحین، ج۲، ص۲۳۱.    
[۱۷] خویی، سیدابوالقاسم، منهاج الصالحین، ج۲، ص۲۲۶.    

تعیین دو یا چند نفر به عنوان ناظر جایز است؛ خواه به گونه استقلال یا اشتراک.
[۱۸] سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    

حق نظارت از حقوق انتقال‌پذیر نیست؛ از این‌رو، با مرگ ناظر حق نظارت وی به وارثانش منتقل نمی‌شود.
[۱۹] انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب، ج۶، ص۱۱۰.    


۱. ↑ طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، (تکملة)، ج۱، ص۲۳۱.    
۲. ↑ اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیلة النجاة، ص۵۴۷.    
۳. ↑ اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیلة النجاة، ص۵۶۷ - ۵۶۸.    
۴. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج٢٢، ص٩٩.    
۵. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج٢٢، ص٢٢٣.    
۶. ↑ طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، (تکملة)، ج۱، ص۲۳۱.    
۷. ↑ یزدی، سیدمحمدکاظم، سؤال و جواب، ص۳۷۸.
۸. ↑ اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیلة النجاة، ص۵۴۸.    
۹. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
۱۰. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۲۲، ص۲۲۴.    
۱۱. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
۱۲. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۲۲، ص۲۲۳ - ۲۲۴.    
۱۳. ↑ فاضل لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعة (الوقف، الوصیة...)، ص۱۹۴ – ۱۹۵.    
۱۴. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
۱۵. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
۱۶. ↑ حکیم، سیدمحسن، منهاج الصالحین، ج۲، ص۲۳۱.    
۱۷. ↑ خویی، سیدابوالقاسم، منهاج الصالحین، ج۲، ص۲۲۶.    
۱۸. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام، ص۴۹۳.    
۱۹. ↑ انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب، ج۶، ص۱۱۰.    


• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم‌السلام)، ج۸، ص۵۷۱.


رده‌های این صفحه : وصیت | وقف
جعبه ابزار