میوه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
میوه به بار، ثمر و حاصل
درخت و
گیاه گفته میشود.
از آن در بابهای
طهارت،
صلات،
زکات،
حج،
تجارت،
اجاره،
نکاح،
اطعمه و اشربه و
حدود سخن گفتهاند.
احکام میوه در بابهایی از
فقه بیان شده است.
آب میوه گرفته شده از غیر
انگور، حتی بنابر
قول مشهور خرما چنانچه خود به خود یا با
آتش بجوشد، پاک و
حلال است؛ لیکن
آب انگور اگر خود به خود جوش آمده باشد یا آن را برای پختن جوش آورده باشند، خوردن آن
حرام و بنابر قول مشهور،
نجس است.
میوه نجس شده بر درخت، آیا با تابش
آفتاب پاک میشود یا نه؟ مسئله محل اختلاف است.
تخلّی زیر درخت میوهدار
مکروه است؛ لیکن در اینکه کراهت مطلقا شامل درخت میوه میشود، هرچند فعلا میوه نداشته باشد یا نه؟ مسئله اختلافی است.
سجده بر میوه غیر خوراکی بدون اشکال است؛ لیکن بر میوۀ خوراکی هر چند
نارس و کال، صحیح نیست.
زکات در آنچه زود فاسد میشود، از جمله انواع میوهها
مستحب نیست.
اجتناب از میوههای خوشبو بر
مُحرم واجب نیست و او میتواند آنها را بخورد؛ لیکن آیا بوییدن آنها جایز است یا نه؟ مسئله اختلافی است.
ق
طع درختان میوه در
حرم برای مُحرم و غیر مُحرم جایز است.
برخی قطع درختان میوه خودرو در حرم را خالی از اشکال ندانسته و برخی دیگر، قطع شاخههایی که در کمیت یا کیفیت میوه تاثیر گذارند را جایز دانسته، اما قطع خود درختان را جایز ندانستهاند.
خرید و فروش میوه بر درخت پس از شکوفه دادن و نمایان شدن میوه و رسیدن به مرحله
بُدوّ صلاح صحیح است و قبل از شکوفه دادن و نمایان شدن میوه صحیح نیست؛ حتی بنابر قول مشهور، اگر دو ساله یا بیشتر و یا با ضمیمه چیزی
داد و ستد شود؛ چنانکه خرید و فروش میوه بعد از نمایان شدن آن و قبل از بدو صلاح نیز بنابر قول مشهور صحیح نیست، مگر با ضمیمه چیزی یا به شرط قطع (چیدن میوه) بعد از
معامله و یا دو ساله یا بیشتر فروختن آن.
ضمیمهای که برای تصحیح خرید و فروش میوه، گاه بدان نیاز میشود، باید چیزی باشد که داد و ستد آن به تنهایی صحیح و ملک فروشنده باشد و بها (
ثمن) در معامله بین آن و میوه درخت به نحو
اشاعه قرار داده شود؛ لیکن تفاوت نمیکند که ضمیمه تابع باشد یا متبوع.
برخی تفصیل داده و گفتهاند: چنانچه ضمیمه در معامله، مقصود اصلی، و قصد میوه تبعی باشد، معامله صحیح و در غیر این صورت، باطل است.
هر آنچه صحیح است در معاملات ثمن واقع شود، در خرید و فروش بر درختان نیز میتواند ثمن قرار داده شود، جز خرمای روی درخت که نمیشود آن را در ازای خرماهای آن درخت یا درختی دیگر فروخت که از آن بـه
بیع مزابنه تعبیر میشود. آیا دیگر میوهها در این حکم، همچون
خرما هستند یا نه؟ مسئله اختلافی است. قول نخست به مشهور نسبت داده شده است.
البته
بیع عریه از این حکم استثنا شده است.
چنانچه درخت میوه پس از پیدایی و نمایان شدن میوه آن فروخته یا به سببی دیگر از اسباب نقل و انتقال به دیگری منتقل شود، میوه آن در معامله داخل نخواهد بود؛ بلکه همچنان ملک مالک قبلی است، مگر آنکه در معامله آن را شرط کرده باشند. البته درخت خرما از این حکم مستثنا است و با فروختن آن، خرمای درخت نیز به شرط عدم
تابیر داخل در معامله است و به خریدار منتقل میشود.
معامله میوه رسیده با میوه نارس با زیادی جایز نیست.
بنابر مشهور، خوردن میوه بهاندازه نیاز از درخت واقع در مسیر، برای رهگذر جایز است، به شرط آنکه ضرری همچون شکستن شاخه بر آن وارد نسازد و چیزی از میوه را با خود نبرد و بنابر قول بعضی، علم و یا ظن به ناخشنودی مالک درخت نداشته باشد.
اجاره دادن میوه به تنهایی صحیح نیست.
آیا اجاره درخت برای استفاده از میوه آن صحیح است یا نه؟ مسئله اختلافی است.
آمیزش کردن زیر درخت میوهدار
مکروه است.
اختلافی که در مسئله تخلّی گذشت در اینجا نیز جاری است.
از آداب و مستحبات غذا خوردن، شستن میوه قبل از خوردن آن است؛ چنانکه مکروه است میوه را پیش از آنکه کاملا آن را بخورد، دور بیندازد. همچنین کراهت دارد، میوههایی را که با پوست خورده میشوند، پوست بکند.
بوسیدن میوه تازه (نوبر) و گذاشتن آن بر
چشم و
صلوات فرستادن، همچنین خواندن دعاهای وارد شده مستحب است.
تهیه
گوشت و میوه برای
خانواده در
روز جمعه مستحب است.
دزدیدن میوه از درختی که در
حرز است موجب ثبوت
حد سرقت (قطع انگشتان دست) میشود و در صورت در حرز نبودن درخت، بنابر
مشهور، موجب ثبوت حد نمیگردد. آیا باغِ دارای حصار و در، حکم حرز را دارد یا نه؟ مشهور قول دوم و عدم ثبوت حد سرقت از میوه درخت
باغ است.
• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهمالسلام)، ج۸، ص۴۲۰.
