مُوْت (مفرداتقرآن)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مُوْت (به ضم میم و سکون واو) از
واژگان قرآن کریم به معنای
مرگ است.
از مشتقات این ماده که در
آیات قرآن به کار رفته عبارتند از:
مَيْت (به فتح میم و سکون یاء) و مَيِّت (به فتح میم و یاء مشدد مکسور) است که هر دو به معنای مرده؛
مَوْتَة (به فتح میم و سکون واو) به معنای مرگ؛
مَمات (به فتح میم) به معناى موت و مرگ؛
مَيْتَة (به فتح میم و سکون یاء) مؤنّث ميت؛
أَمْوات (به همزه مفتوح و سکون میم) جمع موت است؛
مَوْتى (به فتح میم و سکون واو) جمع موت است؛
مَيِّتُون (به فتح میم و یاء مشدد مکسور) نیز جمع موت است.
مُوْت به معنای مرگ می باشد.
فعل آن از باب نصر ينصر و علم يعلم میآید؛ بنابراین «مات يموت» و «مات يمات» هر دو صحيح است.
«
مُتُّمْ» در آیه
۱۵۷ و
۱۵۸ سوره آل عمران كه «
مُتُّمْ» به ضمّ ميم آمده از نصر ينصر است ولى در
آیه ۳۵ مؤمنون كه در قرآنها با كسر ميم آمده از علم يعلم است.
بیضاوی در ذيل آيه
سوره آل عمران گفته:
نافع، حمزه و
کسائی آن را به كسر ميم خواندهاند از مات يمات.
در
مجمع فرموده: نافع و اهل
کوفه جز عاصم به كسر ميم خواندهاند (البتّه در آل عمران)؛
ولى در آيه سوره مؤمنون ظاهراً كسر اجماعى است.
به مواردی از
مُوْت که در قرآن به کار رفته است، اشاره میشود:
(وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ)
(و اگر در راه خدا كشته شويد يا بميريد، زيان نكردهايد؛ زيرا آمرزش و رحمت خدا، از آنچه آنها درطول عمر خود، جمعآورى مىكنند، بهتر است.)
«مُتُّمْ» در این آیه به ضمّ ميم آمده پس از نصر ينصر است.
(وَ لَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ)
(و اگر بميريد يا كشته شويد، به سوى خدا محشور مىشويد.)
در این آیه نیز «
مُتُّمْ» از نصر ينصر است.
بیضاوی در ذيل این آيه گفته:
نافع، حمزه و
کسائی آن را به كسر ميم خواندهاند از مات يمات.
در
مجمع فرموده: نافع و اهل
کوفه جز عاصم به كسر ميم خواندهاند (البتّه در آل عمران)؛
(إِذا مِتُّمْ وَ كُنْتُمْ تُراباً وَ عِظاماً)
(هنگامى كه مُرديد و خاک و استخوانهايى پوسيده شديد!)
«مِتُّمْ» در قرآنها با كسر ميم آمده از علم يعلم است.
در این آيه ظاهراً كسر اجماعى است.
(أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ)
(آيا كسى كه مرده بود، سپس او را زنده كرديم، (كافر بود و ايمان آورد) و نورى برايش قرار داديم كه با آن در ميان مردم راه برود.)
قرآن
ضلالت و بىايمانى و
کفر را موت میداند.
در اين آيه آدم گمراه مرده و آدم هدايت يافته زنده بهحساب آمده است.
(فَإِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى)
«تو مردگان را شنوا نتوانى كرد.»
این آیه خطاب به
رسول خدا (صلّیاللّهعلیهوآله) است.
و نیز فرموده:
(وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ)
(و تو نمىتوانى سخن خود را به گوش آنان كه در گور (خفته) اند برسانى.)
پس
مؤمن زنده و
کافر مرده است.
مَيْت به معنى مرده است كه در مرده انسان و غير انسان هر دو آمده است.
(أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ)
(آيا كسى كه مرده بود، سپس او را زنده كرديم، (كافر بود و ايمان آورد))
(لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً)
(تا به وسيله آن، سرزمين مردهاى را زنده كنيم.)
مَیِّت نیز به معنای مرده است و در مرده انسان و غیر انسان به کار میرود.
(إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ)
(به يقين تو مىميرى و آنها نيز خواهند مُرد)
(حَتَّى إِذا أَقَلَّتْ سَحاباً ثِقالًا سُقْناهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ)
(تا ابرهاى سنگين بار را بر دوش كشند؛ سپس ما آنها را به سوى زمينهاى مرده مىفرستيم)
جمع آن اَمْوات، مَوتى، مَيِّتون و ميتون آمده است. ولى ميتون با تخفيف در قرآن نيامده است.
(وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ وَ لَا الْأَمْواتُ)
(و هرگز مردگان و زندگان يكسان نيستند.)
(كَذلِكَ يُحْيِ اللَّهُ الْمَوْتى)
(خداوند اينگونه مردگان را زنده مىكند)
(ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذلِكَ لَمَيِّتُونَ)
(آنگاه شما بعد از آن مىميريد.)
موتة به معنای مرگ و آن اخصّ از موت و گويا تاء آن براى
وحدت است.
(لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولى)
(هرگز مرگى جز همان مرگ اوّل كه در دنيا چشيدهاند نخواهند چشيد.)
ممات نيز به معنى موت است.
(إِذاً لَأَذَقْناكَ ضِعْفَ الْحَياةِ وَ ضِعْفَ الْمَماتِ)
(اگر چنين مىكردى، ما دو برابر مجازات
مشرکان در زندگى دنيا، و دو برابر مجازات آنها را بعد از مرگ، به تو مىچشانديم.)
ميتة مؤنّث ميت است و در
عرف شرع حيوانى است كه بدون
ذبح شرعى مرده؛ خواه خود به خود بميرد و يا به ذبح غير شرعى.
(حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزِيرِ ..)
(بر شما حرام شده است گوشت مردار و خون و گوشت خوک و ... .)
(وَ آيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا)
(و زمين مرده براى آنها نشانهاى از عظمت خدا است كه ما آن را زنده كرديم و دانههاى غذايى از آن خارج ساختيم كه از آن مىخورند.)
«مَيْتَة» در معناى اوّلى (مؤنث میت) به كار رفته است.
•
قرشی بنابی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، برگرفته از مقاله «موت»، ج۶، ص۳۰۲-۳۰۳.
