مقام بزرگ (دانشنامه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مقام بزرگ، در
موسیقی قدیم دارای دو شعبه
همایون(موسیقی همایون) و
نهفت(موسیقی نهفت) با گوشههایی چون معروف و نیریز کبیر بود.
در
دستگاه شور امروز، گوشه بزرگ با نتهای مشابه مقام قدیم، نت گردشی دو تا سل دارد.
بزرگ، دوازدهمین مقام در موسیقیِ دوازده مقامیِ قدیم.
این مقام، دارای دو شعبه همایون و نهفت بوده است.
همایون دو گوشه به نامهای معروف و پَستایِ صفاهان، و نهفت نیز دو گوشه به نامهای نیریز کبیر و حجاز بزرگ داشته است.
عبدالقادر مراغی نغمات (نتهای) نُهگانه دایره بزرگ را چنین نام میبرد: «ا ـ ج ـ و ـ ح ـ ی ـ یا ـ ید ـ یو ـ یح» و ابعاد (فواصل) هشتگانه آن را اینگونه ذکر میکند: «ط ـ ج ـ ج ـ د ـ ط ـ ج ـ ج ـ ج» که صورت نغمهنگاری امروزی آن چنین است: دو (Do) ـ رِ کُرُن (Re) ـ می کرن (Ep> ـ فا (Fp> ـ سُلْکرن (Gp> ـ سُل بِکارْ (Gp> ـ لا (A) ـ سی کرن (Cp> ـ دو.
بزرگ، در شرح ردیف
موسیقی ایران هشتمین مقام ثبت شده و نغمات آن چنین است: «سل ـ لا کُرُنـ سیکرنـ دو ـ رِ کرن ـ می بِمُل ـ فا ـ سل».
در موسیقیِ دستگاهی امروز ایران، سی و یکمین گوشه از
دستگاه شور، بزرگ نام دارد که ترتیب کاملِ نتهای آن در فاصله یک هنگام با در نظر گرفتن درجات سازندة آن چنین است: دوـ رِکرن ـ میبمل ـ فا بِکار ـ سل بکار ـ لاکرن ـ سیبمل ـ دو.
لحن بزرگ در محدوده یک فاصله پنجم (یعنی از دوتا سل، و اشاره به نتهای لاکرن و سیبمل) گردش دارد. چنانکه ملاحظه میشود، پردههای سازنده گوشه بزرگِ امروز، بتقریب، همانند پردههای سازنده همان دایرهای است که در قدیم بزرگ نامیده میشده است.
واژههای ترکیبی گام بزرگ، پرده بزرگ و فاصله بزرگ از مصطلاحات رایج در
موسیقی است که هر یک تعریف جداگانهای دارد.
۱. صفی الدین گرگانی، عبدالمؤمن بن صفیالدّین، رسالة موسیقی بهجت الروح ، با مقابله و مقدمه و تعلیقات ه. ل. رابینودی برگوماله، تهران ۱۳۴۶ش.
۲. مراغی، عبدالقادر بن غیبی، مقاصدالالحان ، چاپ تقی بینش، تهران ۱۳۵۶ش.
۳. معروفی، موسی، ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی.
۴. برکشلی، مهدی، همراه با شرح ردیف موسیقی ایران نوشتة ، تهران ۱۳۷۴ش.
• دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «مقام بزرگ».
