• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

مضمضه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: مضمضه


مَضمَضَه به معنای گرداندن آب در دهان است که از آداب مستحب وضو، غسل جنابت و حیض محسوب می‌شود.
همچنین مضمضه قبل از خوردن و آشامیدن برای شخص جنب مستحب است و کراهت آن را رفع می‌کند. برای فرد روزه‌دار نیز مضمضه جایز است، اما اگر آب به عمد یا به دلیل زیاده‌روی وارد حلق شود، روزه را باطل می‌کند.
از آن به مناسبت در باب طهارت و صوم سخن گفته‌اند.


مَضمَضَه: به معنای گرداندن آب در دهان است.

از آداب وضو، مضمضه و استنشاق است که سه بار انجام دادن آن همراه خواندن دعای وارد شده «اللَّهُمَّ لَقِّنِی حُجَّتِی یَومَ القاکَ و اطلِق لِسانی بِذِکرِکَ» مستحب است؛
[۱] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲، ص۱۵۶- ۱۶۲.    
[۲] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲، ص۳۳۵– ۳۳۶.    
چنان‌که مبالغه در مضمضه در رساندن آب به انتهای گلو مستحب می‌باشد.
[۳] علامه حلی، حسن بن یوسف، نهایة الاحکام، ج۱، ص۵۶.    


برخی سه بار انجام دادن مضمضه را مستحب در مستحب دانسته‌اند؛ بنابراین یک بار انجام دادن مضمضه نیز مستحب است. بنابراین، انجام دادن یک بار مضمضه مستحب و افضل سه بار انجام دادن آن است.
[۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲، ص۳۳۷.    

برخی مضمضه را مقدم بر استنشاق و در صورت انجام دادن استنشاق قبل از مضمضه، اعاده استنشاق پس از مضمضه را مستحب دانسته‌اند.
[۵] شهید ثانی، زین الدین بن علی، روض الجنان، ج۱، ص۱۲۵.    
قول به تقدیم مضمضه بر استنشاق به مشهور نسبت داده شده است.
[۶] نراقی، ملااحمد، مستند الشیعة، ج۲، ص۱۷۱.    
[۷] نراقی، محمدمهدی، معتمد الشیعة، ص۲۰۸.    
[۸] سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۲، ص۲۹۷.    
برخی جمع را جایز دانسته‌اند؛ بدین‌گونه که یک بار مضمضه و یک بار استنشاق تا سه بار؛ هرچند افضل تقدیم مضمضه بر استنشاق است.
[۹] علامه حلی، حسن بن یوسف، نهایة الاحکام، ج۱، ص۵۶.    


مضمضه و استنشاق پیش از غسل جنابت و حیض
[۱۰] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۱، ص۲۳۳.    
[۱۱] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۱، ص۲۷۴.    
مستحب است. مشهور استحباب سه بار انجام دادن آن دو، برای غسل جنابت است.
[۱۲] شهید اول، محمد بن مکی، اللمعة الدمشقیة، ص۱۸.    
[۱۳] شهید ثانی، زین الدین بن علی، روض الجنان، ج۱، ص۱۶۲.    
[۱۴] حلی، محمد بن شجاع، معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج۱، ص۵۵.    
[۱۵] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، مصباح الهدی، ج۴، ص۲۹۰.    
یک بار نیز کافی است.
[۱۶] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۵۱۲.    
[۱۷] حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة، ج۳، ص۱۱۳.    

خوردن و آشامیدن بر جنب مکروه است؛ لیکن به تصریح بسیاری، کراهت آن با وضو یا شستن دست‌ها و مضمضه و یا علاوه بر آن، استنشاق رفع می‌شود.
[۱۸] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۳، ص۱۳۷ - ۱۴۰.    
[۱۹] حسینی عاملی، سیدجواد، مفتاح الکرامة، ج۳، ص۸۶.    
[۲۰] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۴۹۱.    
برخی مضمضه و استنشاق را موجب تخفیف (و نه رفع) کراهت دانسته‌اند.
[۲۱] محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۲.    


مضمضه برای روزه‌دار جایز، لیکن مکروه است و روزه را باطل نمی‌کند.
[۲۲] نراقی، ملااحمد، مستند الشیعة، ج۱۰، ص۲۳۵– ۲۳۶.    

برخی زیاده روی در آن را حتی برای غرض صحیح، مکروه دانسته‌اند.
[۲۳] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۶۱۰.    

برخی مضمضه را برای روزه‌دار در غیر وضو حرام دانسته‌اند.
[۲۴] شیخ طوسی، الاستبصار، ج۲، ص۹۴.    

بنابر قول مشهور، مستحب است روزه‌دار پس از مضمضه سه بار آب دهانش را بیرون بریزد.
[۲۵] مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، ج۳، ص۳۰۳.    
[۲۶] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۶۱۰.    

چنانچه هنگام مضمضه آب داخل حلق روزه‌دار رود، در صورت عمدی بودن، روزه باطل و قضا و کفاره واجب می‌شود و در صورت غیر عمدی بودن، در مضمضه وضوی نماز واجب، روزه باطل نمی‌شود و در مضمضه به قصد خنک شدن، روزه باطل و قضای آن واجب خواهد بود.
[۲۷] شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۲، ص۳۱.    
[۲۸] موسوی عاملی، سیدمحمد بن علی، مدارک الاحکام، ج۶، ص۱۰۰.    
[۲۹] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۸۷.    
[۳۰] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۲۸۹.    

به تصریح برخی مضمضه کردن از روی عبث (بدون غرض صحیح) ملحق به مضمضه کردن برای خنک شدن است؛
[۳۱] علم‌الهدی، سید مرتضی، الانتصار، ص۱۸۷.    
[۳۲] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۶، ص۶۸.    
[۳۳] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۶، ص۷۹.    
[۳۴] علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب، ج۹، ص۱۶۵.    
[۳۵] حلی، محمد بن شجاع، معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج۱، ص۱۹۱.    
لیکن بعضی دیگر در الحاق یاد شده و بطلان روزه تردید کرده‌اند؛
[۳۶] علامه حلی، حسن بن یوسف، ارشاد الاذهان، ج۱، ص۲۹۷.    
بلکه برخی الحاق را نپذیرفته و مضمضه کردن از روی عبث را موجب بطلان روزه ندانسته‌اند.
[۳۷] محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۱، ص۱۴۳– ۱۴۴.    


آیا مضمضه در وضوی نمازِ مستحب، حکم مضمضه در وضوی نماز واجب را دارد یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. قول نخست به مشهور نسبت داده شده است.
[۳۸] شیخ طوسی، الخلاف، ج۲، ص۲۱۵.    
[۳۹] صیمری، مفلح بن حسن، تلخیص الخلاف، ج۱، ص۳۴۹.    
[۴۰] صیمری، مفلح بن حسین، غایة المرام، ج۱، ص۳۲۱.    
[۴۱] طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۵، ص۳۸۲.    

برخی مضمضه در طهارت؛ اعم از وضو و غسل و اعم از اینکه طهارت برای نماز باشد یا غیر نماز را به مضمضه در وضوی واجب ملحق کرده و موجب بطلان روزه ندانسته‌اند.
[۴۲] شیخ مفید، المقنعة، ص۳۴۵.    
[۴۳] علم‌الهدی، سید مرتضی، الانتصار، ص۱۸۷.    
[۴۴] شیخ طوسی، النهایة، ص۱۵۴-۱۵۵.    
[۴۵] ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۱، ص۳۷۵.    
[۴۶] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۶۰۹– ۶۱۰.    

بعضی مضمضه برای درمان، ازاله نجاست، شست و شوی دهان از غذای باقی مانده لای دندان‌ها و دیگر اغراض عقلایی را در حکم مضمضه برای وضوی نماز واجب دانسته‌اند.
[۴۷] محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۱، ص۱۴۴.    

در مقابل، برخی گفته‌اند: اگر هنگام مضمضه بدون قصد و عمد، آب به حلق روزه‌دار فرورود، در مضمضة غیرِ وضوی نماز واجب، مطلقا موجب بطلان روزه می‌شود.
[۴۸] نراقی، ملااحمد، مستند الشیعة، ج۱۰، ص۲۷۲– ۲۷۳.    

بنابر قول مشهور، در صورت عمدی نبودن، کفاره واجب نمی‌شود.
[۴۹] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۶، ص۷۹.    
[۵۰] علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب، ج۹، ص۱۶۸.    


۱. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲، ص۱۵۶- ۱۶۲.    
۲. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲، ص۳۳۵– ۳۳۶.    
۳. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، نهایة الاحکام، ج۱، ص۵۶.    
۴. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲، ص۳۳۷.    
۵. ↑ شهید ثانی، زین الدین بن علی، روض الجنان، ج۱، ص۱۲۵.    
۶. ↑ نراقی، ملااحمد، مستند الشیعة، ج۲، ص۱۷۱.    
۷. ↑ نراقی، محمدمهدی، معتمد الشیعة، ص۲۰۸.    
۸. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۲، ص۲۹۷.    
۹. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، نهایة الاحکام، ج۱، ص۵۶.    
۱۰. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۱، ص۲۳۳.    
۱۱. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۱، ص۲۷۴.    
۱۲. ↑ شهید اول، محمد بن مکی، اللمعة الدمشقیة، ص۱۸.    
۱۳. ↑ شهید ثانی، زین الدین بن علی، روض الجنان، ج۱، ص۱۶۲.    
۱۴. ↑ حلی، محمد بن شجاع، معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج۱، ص۵۵.    
۱۵. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، مصباح الهدی، ج۴، ص۲۹۰.    
۱۶. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۵۱۲.    
۱۷. ↑ حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة، ج۳، ص۱۱۳.    
۱۸. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۳، ص۱۳۷ - ۱۴۰.    
۱۹. ↑ حسینی عاملی، سیدجواد، مفتاح الکرامة، ج۳، ص۸۶.    
۲۰. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۴۹۱.    
۲۱. ↑ محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۲.    
۲۲. ↑ نراقی، ملااحمد، مستند الشیعة، ج۱۰، ص۲۳۵– ۲۳۶.    
۲۳. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۶۱۰.    
۲۴. ↑ شیخ طوسی، الاستبصار، ج۲، ص۹۴.    
۲۵. ↑ مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، ج۳، ص۳۰۳.    
۲۶. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۶۱۰.    
۲۷. ↑ شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۲، ص۳۱.    
۲۸. ↑ موسوی عاملی، سیدمحمد بن علی، مدارک الاحکام، ج۶، ص۱۰۰.    
۲۹. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۸۷.    
۳۰. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۲۸۹.    
۳۱. ↑ علم‌الهدی، سید مرتضی، الانتصار، ص۱۸۷.    
۳۲. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۶، ص۶۸.    
۳۳. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۶، ص۷۹.    
۳۴. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب، ج۹، ص۱۶۵.    
۳۵. ↑ حلی، محمد بن شجاع، معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج۱، ص۱۹۱.    
۳۶. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، ارشاد الاذهان، ج۱، ص۲۹۷.    
۳۷. ↑ محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۱، ص۱۴۳– ۱۴۴.    
۳۸. ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ج۲، ص۲۱۵.    
۳۹. ↑ صیمری، مفلح بن حسن، تلخیص الخلاف، ج۱، ص۳۴۹.    
۴۰. ↑ صیمری، مفلح بن حسین، غایة المرام، ج۱، ص۳۲۱.    
۴۱. ↑ طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۵، ص۳۸۲.    
۴۲. ↑ شیخ مفید، المقنعة، ص۳۴۵.    
۴۳. ↑ علم‌الهدی، سید مرتضی، الانتصار، ص۱۸۷.    
۴۴. ↑ شیخ طوسی، النهایة، ص۱۵۴-۱۵۵.    
۴۵. ↑ ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۱، ص۳۷۵.    
۴۶. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۶۰۹– ۶۱۰.    
۴۷. ↑ محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۱، ص۱۴۴.    
۴۸. ↑ نراقی، ملااحمد، مستند الشیعة، ج۱۰، ص۲۷۲– ۲۷۳.    
۴۹. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۶، ص۷۹.    
۵۰. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب، ج۹، ص۱۶۸.    


• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام)، ج۸، ص۹۳-۹۵.


رده‌های این صفحه : اصطلاحات فقهی | صوم | طهارت
جعبه ابزار