مسئولیت مدنی (حقوق)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مسئولیت مدنی، از اصطلاحات
علم حقوق بوده و به این معنا است که هر کسی نسبت به اعمالی که عمدا یا در نتیجه بیاحتیاطی به جان یا سلامتی،
مال یا
آزادی،
حیثیت و یا شهرت تجاری دیگری لطمهای وارد کند، چه
مادی و چه
معنوی مسئول است و خسارت ناشی از عمل خود را نیز باید جبران کند.
یکی از عوامل مؤثر در مسئولیت مدنی جنبه اخلاقی
مدعیعلیه است.
ارکان مسئولیت مدنی عبارتند از:
مبانی مسئولیت مدنی عبارتند از:
مدنی در لغت به معنای شهری، اسم منسوب به مدینه و شهر آمده است.
در اصطلاح
فقه و حقوق نیز به اموری گفته میشود که مربوط به ادعای حقوقی و مدنی (در مقابل کیفری) ترتیب جبران خسارت صدمات مالی و حقوقی باشد.
مسئولیت در هر موردی است که شخص ناگزیر از جبران خسارت دیگری باشد، مسئولیت مدنی، مسئولیت ناشی از
اراده و
اختیارات انسان است.
تفاوت مسئولیت مدنی با مسئولیت اخلاقی به این شرح است:
• مسئولیت اخلاقی به معنی احساس
گناه است و جنبه شخصی دارد ولی مسئولیت مدنی چهرهای اجتماعی دارد و تا خطایی در بیرون سر نزند مسئولیتی در کار نخواهد بود؛
• در مسئولیت مدنی، ایراد ضرر، شرط و از ارکان مسئولیت است ولی در مسئولیت اخلاقی، ملاک شرمساری وجدان است؛
• مسئولیت اخلاقی فاقد
ضمانت اجرایی است.
مسئولیت مدنی در جایی میتواند وجود داشته باشد که بین دو شخص هیچ پیمان و قراردادی نباشد و یکی از آن دو به دیگری به عمد یا به خطا، زیان برساند.
به این موارد مسئولیت مدنی یا خارج از قرارداد گفته میشود.
مسئولیت مدنی در اصل ناشی از بیمبالاتی اشخاص است ولی برای تحقق مسئولیت مدنی وجود سه رکن ضروری است.
هدف از قواعد مسئولیت مدنی، جبران ضرر است لذا وجود ضرر به طور طبیعی مقدم بر جبران آن خواهد بود.
در ماده ۱
قانون مسئولیت مدنی در اینباره چنین آمده است: «هر کس بدون مجوز قانونی... لطمهای وارد کند که موجب ضرر مادی یا معنوی دیگری شود، مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود میباشد.»
ایراد ضرر به دیگری باید با فعل نامشروع انجام گیرد، تا قابل جبران باشد، در اینباره نیز ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی چنین میگوید: «هر کس بدون مجوز قانونی... فعلی انجام دهد که موجب زیان دیگری شود،
ضامن است.»
اما در صورتی که فعل مشروع باشد مثل
دفاع مشروع، اگر موجب خساراتی شود، مسئول خسارات نخواهد بود، همانطوری که ماده ۱۵ قانون مسئولیت مدنی نیز مؤید آن است.
صرف وجود ضرر و ارتکاب عمل نامشروع موجب جبران خسارت نمیشود و باید بین ضرر وارده، عامل و فعل زیانبار، رابطه سببیت احراز شود به طوری که عرف نیز به آن
شهادت دهد.
برای اینکه شخص، مسئول اعمال خویش باشد و ضرری را که به دیگری وارد کرده، جبران نماید، چهار مبنا و
نظریه وجود دارد:
شخص مقصر باید جبرانکننده خسارات وارده به دیگران باشد.
ایجاد کننده خطر در این نظریه مسئول جبران خسارات دیگری شناخته شده است، گرچه
مقصر نباشد.
طرفداران این نظریه نیز برای هر دو نظریه فوق، سهمی قائل شدهاند.
هواداران این نظریه معقتدند که هر کس در جامعه حقی دارد و این حق نیز از سوی قوانین جاری مورد حمایت قرار گرفته است، لذا آنها نظریات فوق را صحیح نمیدانند.
در حالی که آن چه در قانون مسئولیت مدنی ما پذیرفته شده است، بیشتر نظریه تقصیر میباشد.
•
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «مسئولیت مدنی»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۵/۰۴/۰۸.
