|
| ||||||||||||||||||||||||
«در زیر سایه بان سقیفه، پنهان شد آنچه در طَف، آشکار گردید.» ۲.۳ - تحوّل در چگونگی خونخواهی شهدای کربلادر دورههای گذشته، عمده حملات و انتقادهای شاعران، متوجّه بنیامیّه بود؛ ولی در این دوره، شکل خونخواهی تغییر کرد. برخی از شاعران، انتقام از بنیعبّاس را مصداق انتقام از دشمنان امام حسین (علیهالسّلام) میدانستند و برخی، انتقام گرفتن و خونخواهی را به ظهور امام مهدی (عجّلاللهفرجهالشریف) موکول میکردند. برخی دیگر نیز بزرگیِ مصیبت را چنان بزرگ و سترگ میدانستند که در دنیا، قابل قصاص و انتقامگیری نیست و معتقد بودند که تنها، کیفر الهی در قیامت، میتواند انتقام ریختن این خونهای پاک باشد.۲.۴ - پرهیز از توهین و تحقیرچنانکه ملاحظه میشود، در این مرثیهها مظلومیت آل محمد و شهادت امام حسین و یارانش در کربلا، با ادبیاتی گیرا و تاثربرانگیز مطرح، و از آن بزرگواران با عزت و عظمت یاد شده است. در مقابل، دشمنان و قاتلان آنها به سختی محکـوم شـده انـد، و مسائل حاشیهای دیگر، چندان به این اشعار راه نیافته است. سرایندگان این مرثیهها همواره مراقب بودند که مبادا در سرودههایشان، ناخواسته سخنی راه یابد که در آن شائبه توهین به اهل بیت باشد. از این رو سیداسماعیل حمیری، جعفر بن عفان طایی را به دلیل سرودن شعر زیر، سخت سرزنش کرد:
جعفر پاسخ داد: کجای این سخن زشت است؟ سید گفت: «اگر نمـی تـوانـی مـدح خوبی بگویی، دسـت کـم سـاکـت بـاش! آیا آل محمد باید چنین توصیف شوند؟! البته تو معذوری؛ چراکه منتهای دانش و ذوق و هنر تو همیناندازه است!» آنگاه سید افزود: اما من قصیدهای سرودهام که ننگ ایـن مرثیه تو را از ساحت مقدس آنان بزداید. سید سپس قصیده مشهور خود را که در فضیلت امیر مؤمنان است، خواند که با این بیت شروع میشود:
سپس به جعفر گفت: «درباره آل محمد (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) باید این گونه شعر سرود؛ اما شعری چون شعر تو را باید برای بیچارگان و درماندگان سرود». جعفر انتقاد سید را پذیرفت و بر سر او بوسه زد و گفت: «ای آباهاشم، به خدا سوگند تو سرآمد شاعران هستی و ما پیروان تو هستیم». نمونه دیگری از این دست، بیتی از شعری است از ابورمح خزاعی:
وقتی ابارمح ایـن شـعر را برای فاطمه دختـر امام حسین (علیهالسّلام) خواند، فاطمـه بـه او گفت: آیا درباره کشته شدن حسین چنین سخن میگویی؟ ابـارمح گفت: فدایت گردم چگونه بگویم؟ فاطمـه پاسخ داد: بگو: «اذَلَّ رِقابَ المُسلِمینَ فَذَلَّتِ؛ قتـل کـشته سرزمین طـف از بنیهاشـم، همـه مسلمانان را ذلیـل کـرد»؛ یعنی شهادت امام حسین (علیهالسّلام) باعـث ذلـت هـمـه مسلمانان شـد؛ زیرا آن حضرت نمـاد عزت و سربلندی کل عالم اسلام بود. جریـان فـوق نـشـان مـی دهـد کـه مرثیـههـای امـام حـسین (علیهالسّلام) از آغـــاز مصیبتنامـههـایی بـیمـحتـوا نـبـودهانـد؛ بلکه پیـامهـای مهـم مـذهبی و اجتماعی دربرداشتهاند که تاثیراتی عمیق در جامعه بر جای مینهـادهانـد؛ به ویژه اگر به عمق و گستره تاثیر شعر و جایگاه شاعران در آن روزگار توجه کنیم. ۱. ↑ امین، سیدمحسن، اعیان الشیعة، ج۱، ص۶۱۷. ۲. ↑ محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام حسین (علیهالسلام) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۱۰، ص۱۹۰. ۳. ↑ شبّر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین، ج۳، ص۹۶. ۴. ↑ محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام حسین (علیهالسلام) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۱۰، ص۱۹۱. ۵. ↑ محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام حسین (علیهالسلام) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۱۰، ص۱۹۱. ۶. ↑ طبری، محمد بن ابیالقاسم، بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، ص۵۳. ۷. ↑ ابن نما حلی، جعفر بن محمد، مثیر الاحزان، ص۱۱۱. ۸. ↑ محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام حسین (علیهالسّلام) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۱۰، ص۲۱۴. ۹. ↑ محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام حسین (علیهالسّلام) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۱۰، ص۲۱۵. • پیشوایی، مهدی، مقتل جامع سیدالشهداء، ج۲، ص۳۵۰-۳۵۱. ردههای این صفحه : تاریخچه عزاداری برای امام حسین | رخدادهای پس از شهادت امام حسین | شاعران اهل بیت | شاعران عرب | مرثیه سرایان | مقتل جامع سیدالشهداء
|
