مذهب (فرهنگ شیعه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مذهب به معنای روش و مسلک، در اصطلاح دینی به شعبه و تیره‌ای از یک
دین اطلاق می‌شود که امکان انشعاب در آن وجود دارد و دانش بررسی‌کننده اندیشه‌ها و پیشینه این بخش‌ها «علم مذاهب و
فرق اسلامی» نام دارد.
پیدایش مذاهب اسلامی ناشی از عواملی چون اختلاف در
خلافت،
تعصبات قبیله‌ای، برداشت‌های نادرست دینی، منع
تدوین حدیث،
اجتهاد در برابر
نص، هواپرستی و نفوذ فرهنگ و باورهای سایر ملل و ادیان بوده است.
سیر تاریخی ظهور این جریان‌ها از
قرن اول هجری با شکل‌گیری گروه‌های سیاسی اولیه آغاز شد، با پیدایش فرقه‌های کلامی ادامه یافت و در نیمه دوم
قرن دوم و اوایل
قرن سوم با انشعاب مکاتب رأی و حدیث به مذاهب فقهی انجامید.
در نهایت تا
قرن چهارم، مذاهب اصلی باقی‌مانده شامل
امامیه،
حنفیه،
مالکیه،
شافعیه و
حنبلیه گردید.
مذهب به معناى روش، مسلک و طريقت است.
در اصطلاح دينى، تيره و شعبه‌اى از دين را مذهب گويند. از اين رو، تيره‌هاى متعدّد هر دين را «مذاهب» خوانند.
گاه خود مذهب نيز تقسيم مى‌پذيرد و پيروان آن مذهب، با نگاهداشت اصولى مشترک، تيره‌هايى را پديد مى‌آورند كه اين را «انشعاب» گويند.
دانشى كه وضعيّت و حال و مقال و پيشينه مذاهب اسلامى را برمى‌رسد، «علم مذاهب و فِرَق اسلامى» نام دارد.
اين دانش، «
فرقه» و «مذهب» را به يک معنا مى‌داند و درباره مسائل اعتقادى و فكرى فِرَق و مذاهب، بحث مى‌كند.
علل پيدايش مذاهب اسلامى عبارت‌اند از:
۲. تعصّبات قبيله‌اى و خانوادگى
۳. برداشت‌هاى نادرست از حقايق و منابع دينى
۷. اجتهاد در برابر نص
ظهور مذاهب كلامى و سياسى اسلامى به قرن نخست هجرى باز مى‌گردد. در آغاز، گروه‌هاى سياسى بودند كه اندک اندک به فرقه‌هاى مذهبى مبدّل گشتند.
قديم‌ترين اين فرقه‌ها عبارت‌اند از:
سپس فرقه‌هاى كلامى پديد آمدند؛ مانند
قدریّه،
معتزله،
جبریّه و
اشاعره.
زمان ظهور مذاهب فقهى را بايد در نيمه دوم قرن دوم و اوايل قرن سوم پى‌جست؛ زمانى كه اواخر روزگار تابعين و آغاز روزگار نسل بعدى به شمار است.
در اين دوره، اختلافات فراوان فقهى رخ نمود و پيامد آن، مذاهب فقهى نمودار شدند و فقهاى مكتب رأى و مكتب حديث ظهور يافتند.
اين فقيهان به مرجعيّت فقهى رسيدند و مسائل فقهى پيروان خويش را پاسخ مى‌گفتند. تا قرن چهارم تنها چند مذهب فقهى بر جاى ماند و ديگر مذاهب از ميان رفتند.
مذاهب بر جاى مانده عبارت‌اند از: اماميّه، حنفيّه، مالكيّه، شافعيّه و حنبليّه.
مذهب شيعه اماميّه در
کلام،
فقه،
اخلاق و
سیاست آموزه‌ها و احكامى ويژه دارد كه از
قرآن و
عترت برخاسته‌اند.
•
کتاب فرهنگ شیعه، تالیف شده توسط جمعی از نویسندگان، ص۴۰۴-۴۰۶.
