• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

متعدّی (صرف و نحو)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف





متعدّی از اصطلاحات ادبیات عرب، فعلى است كه از فاعل تجاوز مى‌كند و براى تكميل معناى خود مفعول به را نصب مى‌دهد.



متعدّی در اصطلاح ادبیات عرب، فعلى است كه از فاعل تجاوز مى‌كند و براى تكميل معناى خود مفعول به را نصب مى‌دهد.


«کَتَبَ التِّلمیذُ رِسالَةً» (دانش‌آموز نامه‌ای نوشت).
۲. فعل متعدّى دو نوع است: فعلى كه بدون واسطه، به مفعول به مى‌پيوندد؛ فعلى كه به واسطۀ راه‌هاى متعدّى كردن، به مفعول به مى‌پيوندد.
۳. راه‌هاى متعدّى شدن فعل لازم:
(۲) مضاعف كردن عين الفعل آن: «کَرَّمَ المَلِکُ الأَبْطالَ» (پادشاه قهرمانان را گرامی داشت).
(۳) با حرف جرّ: «رَغِبَ الوَلَدُ فِی العِلْمِ» (پسر به دانش علاقه نشان داد).
(۴) با ظرف: «جَلَسَ الرَّجُلُ تَحْتَ الشَّجَرَةِ» (مرد زیر درخت نشست).
۴. فعل متعدّى اگر براى «مطاوعه» ساخته شود، به فعل لازم تبديل مى‌شود: «جَمَّعْتُهُ فَاجْتَمَعَ» (من آن را جمع کردم، پس جمع شد). اوزان «مطاوعة» بر معناى مجهول دلالت مى‌كند: اِجْتَمَعَ به معنای جُمِعَ است.
۵. همۀ راه‌هاى متعدّى كردن در يك فعل جمع نمى‌شوند. گفته نمى‌شود: «جَلَسْتُ بِزَیدٍ» (من کنار زید نشستم)، و بسيار نادر است كه تمام راه‌هاى تعدیه در يك فعل ديده شود:
«أَرْجَعْتُهُ وَ رَجَعْتُ بِهِ» (من او را بازگرداندم، و با او بازگشتم).
۶. فعل متعدّى، ضمیر (ه) را قبول مى‌كند:
«حَرَمَهُ، راقَهُ، ظَنَّهُ، جَعَلَهُ، وَعَدَهُ، أَعْطاهُ».

در ادامه برخی شواهد قرآنی مربوط به متعدّی ارائه می‌شود:

۳.۱ - جَعَلَهُ (سوره آل عمران/سوره۳، آیه۱۲۶)

۳.۲ - وَعَدَهَا (سوره توبه/سوره۹، آیه۱۱۴)

۳.۳ - ظَنَّهُ (سوره سبا/سوره۳۴، آیه۲۰)

۳.۴ - اَعْطَیْنَاکَ (سوره کوثر/سوره۱۰۸، آیه۱)

۳.۵ - حَرَّمَ (سوره بقره/سوره۲، آیه۱۷۳)

۳.۶ - صَدَقَكُمُ(سوره آل عمران/سوره۳، آیه۱۵۲)

۳.۷ - اخْتَارَ (سوره اعراف/سوره۷، آیه۱۵۵)

۳.۸ - اَنسَانِیهُ (سوره کهف/سوره۱۸، آیه۶۳)

۳.۹ - حَبَّبَ (سوره حجرات/سوره۴۹، آیه۷)

۳.۱۰ - جَزَیْتُهُمُ (سوره مومنون/سوره۲۳، آیه۱۱۱)


۱. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۲۵۹.    
۲. فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۵۸.    
۳. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۴۹۸.    
۴. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۲۵۹.    
۵. فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۵۸.    
۶. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۴۹۸.    
۷. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۱۲.    
۸. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۱۲۸.    
۹. فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۵۸.    
۱۰. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۵۰۸.    
۱۱. فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۵۸.    
۱۲. فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۵۸.    
۱۳. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۵۰۰.    
۱۴. یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۴۹۹.    
۱۵. آل عمران/سوره۳، آیه۱۲۶.    
۱۶. توبه/سوره۹، آیه۱۱۴.    
۱۷. سبا/سوره۳۴، آیه۲۰.    
۱۸. کوثر/سوره۱۰۸، آیه۱.    
۱۹. بقره/سوره۲، آیه۱۷۳.    
۲۰. آل عمران/سوره۳، آیه۱۵۲.    
۲۱. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۵.    
۲۲. کهف/سوره۱۸، آیه۶۳.    
۲۳. حجرات/سوره۴۹، آیه۷.    
۲۴. مومنون/سوره۲۳، آیه۱۱۱.    



فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی، دحداح، انطوان، ص۳۳۷.    






جعبه ابزار