ماده (جنس مؤنث)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ماده از واژگان بهکار رفته در
فقه، به معنای جنس مؤنث؛ مقابل
نر است.
از آن به مناسبت در بابهای
طهارت،
زکات،
حج،
تجارت،
اجاره،
نکاح،
غصب و
دیات سخن گفتهاند.
احکام ماده در بابهایی از فقه بیان شده است.
اگر ماده
گاو در
چاه بیفتد و بمیرد، مقدار یک
کر از
آب چاه کشیده میشود.
در
زکات شتر از نصاب ششم تا آخرین نصاب (دوازدهم)، شتر ماده به عنوان زکات پرداخت میشود.
بنابر
قول مشهور، در نصاب اول زکات گاو، پرداخت یک
گوساله یکساله ماده کفایت میکند. در نصاب دوم،
واجب است یک ماده گاو دو ساله که داخل سال سوم شده باشد، پرداخت گردد.
زکات در
اسب ماده
مستحب است، به شرط آنکه در
بیابان و مراتع طبیعی بچرد و سال بر آن بگذرد.
قربانی بدنه به عنوان
کفاره صید
شتر مرغ و نیز کفاره
کوچ از
عرفات، قبل از غروب آفتاب
روز نهم ذیحجه از روی عمد، بر حاجی واجب است در اینکه بدنه اختصاص به شتر ماده دارد یا شتر نر را نیز در بر میگیرد، اختلاف است. بنابر اختصاص، شتر نر کفایت نمیکند و حاجی در دو مورد یاد شده باید شتر ماده قربانی کند.
برترین قربانی در
حج، شتر؛ بویژه ماده آن است؛ چنانکه حاجی میتواند گاو قربانی کند. در این صورت، مستحب است ماده گاو باشد.
برخی قدما قربانی گاو نر را کافی ندانستهاند.
کفاره شکستن تخم پرنده سنگخوار و کبکی که تبدیل به جوجه شده و حرکت میکند، در صورتی که منجر به
مرگ آن شود، در حال
احرام بنابر قولی گوسفند مادهای است که قابلیت آبستن شدن دارد.
جهاندن شتر نر بر شتر ماده دارای بچه کوچک، برای جفتگیری و آبستن شدن
مکروه است، مگر در صورتی که بچه شتر را
صدقه دهند یا
نحر کنند؛ چنانکه جهاندن
الاغ بر اسب مادۀ نجیب کراهت دارد.
اجاره دادن حیوان نر برای جهاندن آن بر حیوان ماده، صحیح و جایز است؛ هرچند کسب درآمد از این راه مکروه میباشد.
برای نوزاد دختر، مستحب است حیوانی که
عقیقه میشود؛ چه شتر و چه
گوسفند، ماده باشد.
چنانچه کسی
فحل الضّراب (فحل الضراب) را
غصب کند و آن را بر ماده بجهاند، بچه حاصل از آن، از آن صاحب حیوان ماده است.
در
دیه قتل شبه عمد -در صورت انتخاب شتر به عنوان دیه ـ شتر ماده پرداخت میگردد، چنانکه در دیه قتل خطایی، هشتاد شتر از صد شتر باید ماده باشد.
• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهمالسلام)، ج۷، ص۴۲۱.
