ماجد بن هاشم بحرانی (دانشنامه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ماجد بن هاشم بحرانی (درگذشتهٔ
۱۰۲۸ق)، ادیب، شاعر،
فقیه و
محدث شیعی قرون
دهم و
یازدهم هجری، در
بحرین زاده شد و با تأسیس حوزهٔ نشر حدیث در
شیراز و عهدهداری
امامت جمعه و قضا، به مرجعی برای
فقه و حدیث در
ایران تبدیل شد و شاگردانی از
حجاز و
عراق را گرد آورد.
ماجد بن هاشم بحرانی،
ادیب،
شاعر،
فقیه و محدث شیعی قرون دهم و یازدهم بود.
در جدِّ حَفص
بحرین به
دنیا آمد و در همانجا تحصیل کرد و به
امامت جمعه و جماعت و منصب قضا رسید؛ اما پس از چندی به
شیراز رفت.
بحرانی، شیراز را محیط مناسبی برای گسترش علوم و
معارف اسلامی، بویژه
فقه و
حدیث، یافت، و گفتهاند نخستین کسی بود که حوزه نشر
حدیث را در شیراز سامان بخشید.
به تدریج شهرت بحرانی بالا گرفت و دوستداران فقه و حدیث از
حجاز و
عراق نزد او رفتند، و شیراز مرجع فقه و حدیث و حل و فصل امور شرعی و اجتماعی شد. بحرانی تا واپسین روزهای زندگی خود، از حوزه علمی شیراز و امامت جمعه و جماعت و منصب قضای آنجا پاسداری کرد.
بحرانی در ۲۱
رمضان ۱۰۲۸ درگذشت و در جوار امامزاده میرسید احمد (
شاهچراغ) فرزند
امام موسی کاظم (علیهالسّلام) به
خاک سپرده شد.
معاصران بحرانی بسیارند؛ زیرا در
عهد صفویه حوزههای علمی پرباری پدید آمده بود و مسلمانان
جهان، بویژه
شیعیان، به مراکز علمی
ایران آمد و شد داشتند.
بحرانی حدود
۱۰۱۵-
۱۰۱۶ در
اصفهان با
شیخ بهاءالدین عاملی (متوفی
۱۰۳۰) دیدار کرد و در
۱۰۱۶ از او اجازه گرفت.
بحرانی نیز در اجازهای که به
سید میرفضل اللّه بن سیدمحبّ اللّه دستغیب داده از بهاءالدین عاملی و
ابن خاتون عاملی (متوفی
۱۰۳۸) به عنوان استادان مجیز خود یاد کرده است.
بحرانی و
ابوالبحر جعفر بن محمد خطی بحرانی، ادیب و شاعر، در
شعر و ادب با یکدیگر رقابت میکردند و دوستانه به سنجش سرودههای هم و
مشاعره میپرداختند.
درس
حدیث بحرانی،
فیض کاشانی (متوفی
۱۰۹۱) را به
شیراز کشانید.
او در نقل اصول اربعه حدیث شیعی به دو طریق قایل بود:
نخست طریق بحرانی، استاد موثق خود در معارف شرعی، که از طریق بهاءالدین عاملی نقل میکرد و دیگر بهطور مستقیم از بهاءالدین عاملی.
بحرانی در
بحرین و شیراز شاگردان بسیاری تربیت کرد که از آن جملهاند:
از این شاگردان، علاوه بر میرفضل اللّه دستغیب، شیخ احمد بحرانی نیز از او اجازه دریافت کرد.
بحرانی
شعر نیز میسرود.
مدنی بیش از پنجاه بیت از اشعار او را آورده است.
دیوان شعرش را که به بزرگی وصف شده
حرّ عاملی دیده و آقا بزرگ طهرانی
معرفی کرده است.
از دو قصیده رائیّه او نیز یاد کردهاند:
یکی در
مرثیه امام حسین (علیهالسّلام) که
خوانساری و
کشمیری مطلع آن را آوردهاند و دیگری در
قتل خلیفه دوم عمر که
قمی و کشمیری
مطلع آن را نقل کردهاند.
در منابع موجود نام چند اثر از او ذکر شده که عبارت است از:
تقریظ بر قصیدة جعفر بن محمد بحرانی؛
حاشیة اثنی عشریة بهائیّه؛
حاشیه تهذیب؛
حاشیة خلاصة الرجال که علی بحرانی
آن را به خطّ مؤلف دیده است؛
حاشیة شرایع الاسلام؛
حاشیة معالم الدین؛
سلاسل الحدید فی تقیید اهل التقلید؛
مقدمة واجب؛
وقف نامه؛
یوسفیه، در
اصول عقاید که بحرانی آن را به درخواست و به نام حاج
یوسف بن نصراللّه بحرانی نوشته است.
بحرانی فرزندی به نام سید عبدالرؤف داشته که
شعر میسروده و مناجاتنامه منظوم او را خوانساری
و
علی بحرانی نقل کردهاند.
(۱) محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
(۲) سلیمان بن عبداللّه بحرانی، فهرست آل بابویه و علماءالبحرین، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۴.
(۳) علی بن حسن بحرانی، انوارالبدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء والبحرین، چاپ محمدعلی محمدرضا طبسی، نجف ۱۳۷۷، چاپ افست قم ۱۴۰۷.
(۴) یوسف بن احمد بحرانی، لؤلؤة البحرین، چاپ محمدصادق بحرالعلوم، قم.
(۵) محمدبن حسن حرّعاملی، امل الامل، چاپ احمد حسینی، نجف ۱۳۸۵/۱۹۶۵.
(۶) محمدباقربن زین العابدین خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء والسادات، قم ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
(۷) محمدبن شاه مرتضی فیض کاشانی، کتاب الوافی، قم ۱۴۰۴.
(۸) عباس قمی، فوائد الرضویّه: زندگانی علمای مذهب شیعه، تهران ۱۳۲۷ ش.
(۹) محمدعلی بن صادقعلی کشمیری، کتاب نجوم السماء فی تراجم العلماء، قم ۱۳۹۴.
(۱۰) علی خان بن احمد مدنی، سلافة العصر فی محاسن الشعراء بکل مصر، مصر ۱۳۲۴.
•
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «ماجد بن هاشم بحرانی».
