• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

صیغۀ مبالغه (صرف و نحو)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: صیغۀ مبالغه (صرف و نحو)
مقالات مرتبط: مبالغه (مقالات مرتبط).


صیغۀ مبالغه از اصطلاحات ادبیات عرب، اسم مشتق به معناى اسم فاعل است و بر فراوانى وصف در موصوف دلالت دارد.
صيغه‌هاى مبالغه از ثلاثی، و گاهى نيز از غير ثلاثى، ساخته مى‌شوند، و همۀ آن‌ها سماعی‌اند.


صیغۀ مبالغه از اصطلاحات ادبیات عرب، اسم مشتق به معناى اسم فاعل است و بر فراوانى وصف در موصوف دلالت دارد.
[۱] فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ص۱۲۴.    
[۲] یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
[۳] شرتونی، رشید، مبادی العربیة فی الصرف و النحو، ج۳، ص۴۳.    


صیغۀ مبالغه به لحاظ صرفی و نحوی دارای ویژگی‌های زیر است:
۱. مى‌توان صیغۀ فاعل را، كه صیغۀ اسم فاعل از مصدر فعل ثلاثی است، به صیغۀ ديگرى تغيير داد كه بيانگر کثرت و مبالغه باشد: زارِعٌ اسم فاعل است و اين معنا را مى‌رساند كه كسى کشاورزی مى‌كند؛ زَرّاعٌ اسم مبالغه است و بيانگر كثرت و مبالغه در كار كشاورزى است.
[۴] یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
۲. صيغۀ فاعل، در معناى مجرّد خود، بر قوّت و ضعف و زيادى و كمى دلالت ندارد، ولى صیغۀ «فَعَّالٌ» بر زيادى و مبالغه در آن معناى مجرّد دلالت دارد. آن‌چه در زارِعٌ گفته شد در موارد زير نيز گفته مى‌شود:
[۵] یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
(۱) ناظِم، نَظّام. (نظم‌دهنده، بسیار نظم‌دهنده).
(۲) صانِع، صَنّاع. (سازنده، بسیار سازنده).
(۳) خائِض، خَوّاض. (وارد شونده، بسیار وارد شونده).
۳. صيغه‌هاى مبالغه از ثلاثى، و گاهى نيز از غير ثلاثى، ساخته مى‌شوند، و همۀ آن‌ها سماعى‌اند:
(۱) از ثلاثى:
الف: حَذر. (بسیار محتاط).
ب: صِدّيق. (بسیار راستگو).
ج: عَلّامَة. (بسیار دانشمند).
(۲) از غير ثلاثى: مِعْطاء. (بسیار بخشنده).
[۶] یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
(۳) برخى وزن‌هاى نادر:
الف: مُحْرِب. (بسیار اهل جنگ).
ب: فاروق. (بسیار جداکننده).
ج: مَجْذامة. (بسیار قطع‌کننده).
۴. به آخر برخى از وزن‌ها «تاء» افزوده مى‌شود كه براى مبالغه است و براى تأنیث نيست:
[۷] دقر، عبدالغنی، معجم القواعد العربیة فی النحو و التصریف، ص۱۳۱.    
(۱) ضِحْكَة. (مایه خنده دیگران).
(۲) فُرُوقَة. (بسیار ترسو).
(۳) عَلّامَة. (بسیار دانشمند).
دو مورد مِسْكِينَة (بسیار بینوا)، و مِيقانَة (بسیار یقین‌کننده) شاذّ (خلاف قاعده) هستند.

برخی از شواهد قرآنی مربوط به صیغه مبالغه در ادامه ارائه خواهد شد:

۳.۱ - حَلَّافٍ (سوره قلم/سوره۶۸، آیه۱۰)

•

(وَ لَا تُطِعْ کُلَّ حَلَّافٍ مَّهِینٍ)

[۸] قلم/سوره۶۸، آیه۱۰.    

۳.۲ - لَغَفَّارٌ (سوره طه/سوره۲۰، آیه۸۲)

•

(وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَیٰ)

[۹] طه/سوره۲۰، آیه۸۲.    

۳.۳ - التَّوَّابُ (سوره توبه/سوره۹، آیه۱۰۴)

•

(أَلَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ)

[۱۰] توبه/سوره۹، آیه۱۰۴.    

۳.۴ - عَلاَّمُ (سوره مائده/سوره۵، آیه۱۰۹)

•

(یَوْمَ یَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَیَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ ۖ قَالُوا لَا عِلْمَ لَنَا ۖ إِنَّکَ أَنتَ عَلَّامُ الْغُیُوبِ )

﴿۱۰۹﴾
[۱۱] مائده/سوره۵، آیه۱۰۹.    
۱. ↑ فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ص۱۲۴.    
۲. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
۳. ↑ شرتونی، رشید، مبادی العربیة فی الصرف و النحو، ج۳، ص۴۳.    
۴. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
۵. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
۶. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو و الصرف و الاعراب، ص۴۲۲.    
۷. ↑ دقر، عبدالغنی، معجم القواعد العربیة فی النحو و التصریف، ص۱۳۱.    
۸. ↑ قلم/سوره۶۸، آیه۱۰.    
۹. ↑ طه/سوره۲۰، آیه۸۲.    
۱۰. ↑ توبه/سوره۹، آیه۱۰۴.    
۱۱. ↑ مائده/سوره۵، آیه۱۰۹.    


• فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی، دحداح، انطوان، ص۲۲۵.    


رده‌های این صفحه : ادبیات عرب | اصطلاحات صرف و نحو | صیغۀ مبالغه
جعبه ابزار