صلۀ موصول (صرف و نحو)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
صلۀ موصول از اصطلاحات
ادبیات عرب، مدلول
موصول را معيّن و معناى اجمالى آن را كامل مىكند و معناى آن را واضح و مفيد مىسازد.
صِلۀ موصول
جمله یا
شبه جملهای است که موصول را کامل میکند و همیشه
ضمیر عائد دارد.
عائد معمولاً با موصول مطابق است.
صلۀ موصول از اصطلاحات
ادبیات عرب، مدلول موصول را معيّن و معناى اجمالى آن را كامل مىكند و معناى آن را واضح و مفيد مىسازد.
صلۀ موصول به لحاظ صرفی و نحوی دارای ویژگیهای زیر است:
۱. صله بايد:
(۱)
جملۀ خبریه باشد:
حَضَرَ الَّذي كانَ غائِبًا. (آمد کسی که غایب بود).
الف: تَكَلَّمَ الَّذي عِندَکَ. (سخن گفت کسی که پیش توست).
ب: قَرَأْتُ ما في الكِتابِ. (خواندم آنچه را که در کتاب است).
۲. صله، شامل
رابط، يعنى
ضمیری، است كه به
اسم موصول باز مىگردد و در
افراد و
تذکیر و فروع آن دو، با موصول مطابقت دارد و به آن ضمير عائد مىگويند:
سَعِدَ الَّذي أَخْلَصَ، وَ اللَّذانِ أَخْلَصا، وَ الَّذينَ أَخْلَصوا. (خوشبخت شد کسی که خالص شد، و آن دو نفری که خالص شدند، و کسانی که خالص شدند).
(۱) اگر اسم موصول،
خبر براى
مبتدا باشد، جايز است كه ضمير عائد، مطابق اسم موصول، غايب باشد:
أَنا الَّذي حَضَرَ (من کسی هستم که حاضر شد)، و نيز جايز است كه، مطابق با مبتدا، ضمير عائد،
متکلّم و
مخاطب باشد:
أَنا الَّذي عَلَّمْتُکَ. (من کسی هستم که تو را آموزش دادم).
(۲) اگر موصول، مشترک باشد، مطابقت عائد لازم نيست. به اين جهت مراعات لفظ جايز است و غالبا نيز چنين مىآيد:
شَقِيَ مَن أَسْرَفَ (بدبخت شد کسی که زیادهروی کرد)، در اين صورت، ضمير در همه حال،
مفرد و
مذکّر است. اگر بر اثر مراعات لفظ، اشتباهى به وجود آيد، مراعات معنا جايز است:
شَقِيَ مَن أَسْرَفْتَ، مَن أَسْرَفْتُما، مَن أَسْرَفوا. (بدبخت شد کسی که تو دربارهاش زیادهروی کردی، بدبخت شد کسی که شما دو نفر دربارهاش زیادهروی کردید، بدبخت شدند کسانی که زیادهروی کردند).
برخی از شواهد قرآنی مربوط به
صلۀ موصول در ادامه ارائه خواهد شد:
•
فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی، دحداح، انطوان، ص۲۲۲.
