شریعت (فرهنگ شیعه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شریعت در اصطلاح دینی، به معنای کلیت
دین و راهی است که
خداوند برای
بندگان گشوده، اما در
عرف فقها و
عرفا به معنای خاصِ
احکام عملی و ظاهری در کنار
طریقت و
حقیقت به کار میرود.
شریعت اسلامی دارای ویژگیهایی چون
جامعیت،
عقلانیت، نفی
ضرر و آسانگیری است.
با ظهور شریعت اسلام، احکام شرایع پیشین
نسخ شدهاند؛ با این تفاوت که
تعالیم اعتقادی نسخناپذیرند و تنها احکام فرعی دستخوش نسخ میشوند.
همچنین برخی احکام خودِ شریعت خاتم نیز در طول زمان با احکام جدید نسخ شدهاند.
شريعت اصطلاحى است كه بيشتر به معناى دين به كار مىرود و عبارت است از همان راهى كه
خداوند به واسطه
پیامبران بر بندگان خويش گشوده است و اعتقادات و احكام و
اخلاقیّات دینی را در بر مىگيرد.
بدين روى مىتوان- مثلًا- به جاى «
دین موسی»، گفت «شريعت موسى» يا «شريعت يهود».
اين معنا از شريعت، معناى عامّ آن است؛ امّا عرفا و فقها اين اصطلاح را به معنايى خاص نيز به كار بردهاند كه عبارت است از احكام عملى و فقهى و ظاهرى؛ چنان كه كتاب
علّامه حلّی در احكام فقهى «
شرائع الاسلام» نام دارد و از اين رو است كه علم به احكام فرعى را «علم شرايع» نام كردهاند.
عرفا از شريعت، كنار طريقت و حقيقت ياد مىكنند و مراد آنان احكام ظاهرى و عملى
اسلام است.
اهل عرفان، پاىبندى به شريعت را شرط راه يافتن به طريقت و حقيقت دانستهاند؛ چنانكه
ابوالقاسم قشیری گويد: «شريعت، امر به التزام
عبودیّت است و حقيقت، مشاهده
ربوبیّت، و هر شريعتى كه مؤيّد به حقيقت نباشد، غير مقبول است و هر حقيقتى كه مقيّد به شريعت نباشد، غير محصول است.»
شريعت اسلامى- به معناى عامّ آن- ويژگىهايى دارد كه عبارتاند از:
• جامعيّت • هماهنگى با خِرَد و فطرت و دورى از سختگيرى (
سمحه و سهله) • نفى ضرر و زيان • اصلاحطلبى • مبارزه با فساد و تأكيد بر حقوق و آزادىهاى فردى و اجتماعى.
هر شريعتى، شريعت پيش از خود را نسخ مىكند و شريعت اسلام- كه واپسين شريعت است- همه شرايع پيشين را نسخ كرده است؛ امّا مراد از نسخ آن نيست كه همه تعاليم پيامبران پيشين از حقّانيّت و اعتبار مىافتند.
تعاليم پيامبران بر دو بخشاند: يكى تعاليمى كه ماهيّت اخبارى دارند؛ همانند
توحید،
نبوت و
معاد. نسخ به اين تعاليم راه ندارد.
ديگر، تعاليمى كه داراى ماهيّت انشائىاند و صدق و كذبپذير نيستند. اين تعاليم دستخوش نسخ مىشوند. بدين سان، در نظر مسلمانان، نبوّت پيامبران پيشين نسخ نشده است؛ بلكه احكام فرعى شريعت آنان با ظهور
شریعت محمّدی به نسخ دچار گشتهاند.
بزرگان و علماى اسلام معتقدند كه پارهاى احكام شريعت خاتم نيز با احكام جديدى نسخ شده و كنار رفتهاند؛ همانند
قبله كه مسلمانان نخست مؤظف بودند رو به
بیت المقدس نماز بگزارند؛ امّا پس از مدّتى اين حكم نسخ شد و وظيفه يافتند روى به سوى
کعبه كنند و نيز همانند
وجوب صدقه براى
نجوا با
پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و خانهنشين كردن
زنان اگر خويش را به
فحشا بيالايند.
کتاب فرهنگ شیعه، تالیف شده توسط جمعی از نویسندگان، ص۳۰۰-۳۰۱.
