• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

زَیْغ (مفردات‌قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف





زَيْغ (به فتح زاء و سکون یاء) از واژگان قرآن کریم به معنای انحراف از حق است.
مشتقات زَيْغ که در آیات قرآن آمده عبارتند از:
زَيْغٌ‌ (به فتح زاء و سکون یاء) به معنای انحراف؛
لا تُزِغْ‌ (به ضم تاء و کسر زاء) به معنای منحرف مگردان؛
زاغُوا (به ضم غین) به معنای منحرف شدند؛
يَزِغْ‌ (به فتح یاء و کسر زاء) به معنای سرپیچی می‌کرد؛
أَزاغَ‌ (به فتح همزه) به معنای منحرف ساخت؛
زاغَ‌ (به فتح غین) به معنای منحرف شد؛
زاغَتِ‌ (به فتح غین) به معنای خیره شد؛
زاغَتْ‌ (به فتح غین) به معنای نمی بیند، است.




زَيْغ به معنای انحراف از حق است.
راغب می‌گويد: الميل عن الاستقامة.
طبرسی، ابن اثیر، صحاح و قاموس آن را مطلق ميل گفته‌اند.
در قرآن همواره در ميل مخصوص كه ميل از حق باشد به كار رفته است.
قول راغب اصح است.


به مواردی از زَيْغ که در قرآن به‌ کار رفته است، اشاره می‌شود:

۲.۱ - زَيْغٌ‌ (آیه ۷ سوره آل عمران)

(فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ‌ زَيْغٌ‌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ )

      
«آنان كه در قلوبشان انحرافى است به متشابه آن می‌چسبند.»
ملاحظه می‌شود كه زيغ در انحراف دل از حق به كار رفته است.


۲.۲ - تُزِغْ‌ (آیه ۸ سوره آل‌عمران)

(رَبَّنا لا تُزِغْ‌ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا)

      
(راسخان در علم، مى‌گويند: «پروردگارا! دل‌هايمان را، بعد از آن‌كه ما را هدايت كردى، از راه حق منحرف مگردان. )
ازاغه منحرف كردن است. قيد

(هَدَيْتَنا)

معنى واقعى زيغ را بهتر روشن می‌كند.


۲.۳ - زاغُوا (آیه ۵ سوره صف)

(فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ‌ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ)

      
(هنگامى كه آن‌ها از حق منحرف شدند، خداوند به كيفر اين عمل قلوبشان را منحرف ساخت.)


۲.۴ - يَزِغْ‌ (آیه ۱۲ سوره سبأ)

(وَ مَنْ‌ يَزِغْ‌ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنا نُذِقْهُ مِنْ عَذابِ السَّعِيرِ)

      
(و هر كدام از آن‌ها كه از فرمان ما سرپيچى مى‌كرد، او را از عذاب آتش سوزان مى‌چشانديم.)
زيغ از دستور خدا همان انحراف قلب است كه باعث نافرمانى می‌شود.



در عدّه‌اى از آيات نسبت زيغ به چشم داده شده و آن همان انحراف و اشتباه چشم است كه واقع را در صورت ديگر ببيند.

۳.۱ - زاغَ‌ (آیه ۱۷ سوره نجم)

(ما زاغَ‌ الْبَصَرُ وَ ما طَغى‌)

      
(چشم او هرگز منحرف نشد و طغيان نكرد آن‌چه ديد واقعيّت بود.)
چشم آن حضرت منحرف نشد آن‌چه ديد واقعيت بود. ما قبل آيه درباره ديدن جبرئیل است‌.

(ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى‌ ... وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‌)

             
(قلب پاک او در آن‌چه ديد هرگز دروغ نگفت. ... و بار ديگر نيز او را مشاهده كرد.)
ما بعد آيه چنين است‌:

(لَقَدْ رَأى‌ مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى‌)

      
(به يقين او بزرگترين نشانه‌هاى پروردگارش را در آن سفر آسمانى ديد.)
در وسط اين‌ها آمده:

(ما زاغَ‌ الْبَصَرُ وَ ما طَغى‌)

      


۳.۲ - زاغَتِ‌ (آیه ۱۰ سوره احزاب)

(وَ إِذْ زاغَتِ‌ الْأَبْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ)

      
(و زمانى را كه چشم‌ها از شدت وحشت خيره شده و دل‌ها به گلوگاه رسيده بود.)


۳.۳ - زاغَتْ‌ (آیه ۶۳ سوره ص)

(أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ‌ زاغَتْ‌ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ)

      
(آيا ما آنان را بى جهت به مسخره گرفتيم يا چشم‌ها آن‌ها را نمى‌بيند.)
در جنگ احزاب مسلمانان بسيار وحشت گرفتند كه فرمايد: چشم‌ها منحرف شد و دل‌ها به حنجره‌ها رسيد. گویى چشم‌ها به قدرى خيره شده بودند كه ديد حقيقى از ميان رفته بود، مثل شخصى ترسو كه‌ در شب به جاى تاريكى نگاه كند و اشباهى در نظرش مجسّم شود بعضى از بزرگان‌

(زاغَتِ‌ الْأَبْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ)

را تشبيه به حال محتضر داشتهاند. زيغ ابصار را ميل چشم در حال احتضار و بلوغ قلوب را رسيدن روح به حلقوم گفته‌اند. ولى ظاهرا كنايه نباشد بلكه چشم‌ها از كثرت ترس به اشتباه رفت و دل‌ها در سينه‌ها بالا آمد.
آيه دوم نقل قول کفّار است كه مؤمنان را در آتش نزد خود نمى‌بينند گويند: «آيا آنها را در دنیا مسخره گرفتيم حال آنكه اهل حق بودند؟ يا با ما در آتش هستند، ولى چشم ما منحرف شده و آن‌ها را نمى‌بيند.»



به مواردی که در نهج البلاغه به کار رفته است، اشاره می‌شود:

۴.۱ - الزَّيْغِ - خطبه ۱۲۱ (خوارج)

امام علی (علیه‌السلام) درباره خوارج می‌فرماید:
«إِنَّما أَصْبَحْنا نُقاتِلُ إِخْوانَنا في الاِْسْلامِ عَلى ما دَخَلَ فيهِ مِنَ الزَّيْغِ وَ الاعْوِجاجِ»
«ما صبح كرديم در اسلام با برادران خود مى‌جنگيم به علت انحراف و كجى كه در آن داخل شده است.»


۴.۲ - زَیْغٌ- خطبه ۹۰

«وَ لاَ اقْتَسَمَتْهُمْ أَخْیَافُ الْهِمَمِ فَهُمْ أُسَرَاءُ إِیمَانٍ لَمْ یَفُکَّهُمْ مِنْ رِبْقَتِهِ زَیْغٌ وَ لاَ عُدُولٌ وَ لاَ وَنًی»


۴.۳ - فَتَزِيغُ - خطبه ۱۵۱

«فَتَزِيغُ قُلُوبٌ بَعْدَ اسْتِقَامَة، وَ تَضِلُّ رِجَالٌ بَعْدَ سَلاَمَة»


۴.۴ - يَزِيغُ- خطبه ۱۵۶

«وَ لاَ يَزِيغُ فَيُسْتَعْتَبَ، وَ لاَ تُخْلِقُهُ كَثْرَةُ الرَّدِّ»


۴.۵ - زاغَ - حکمت ۲۷ (آدم منحرف)

امام علی (علیه‌السلام) درباره آدم منحرف فرموده: «وَ مَنْ زاغَ ساءَتْ عِنْدَهُ الْحَسَنَةُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّيِّئَةُ»
«هر كس از حق، منحرف شود كار خوب در نزدش بد نمايد و كار بد خوب.»



۱. ↑ قرشی بنایی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج۳، ص۱۹۴.    
۲. ↑ راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۳۸۷.    
۳. ↑ طریحی نجفی، فخرالدین، مجمع البحرین، ت الحسینی، ج۵، ص۱۰.    
۴. ↑ راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۳۸۷.    
۵. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۲، ص۶۹۸.    
۶. ↑ ابن اثیر، مجدالدین، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر ج۲، ص۳۲۴.    
۷. ↑ جوهری، ابن اثیر، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربیه، ج۴، ص۱۳۲۰.    
۸. ↑ فیروزآبادی، مجدالدین، القاموس المحیط، ص۷۸۳.    
۹. ↑ آل‌عمران/سوره۳، آیه۷.    
۱۰. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۵۰.    
۱۱. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۳، ص۴۲.    
۱۲. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۳، ص۴۴.    
۱۳. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۳، ص۲۳۵.    
۱۴. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۲، ص۷۰۱.    
۱۵. ↑ آل‌عمران/سوره۳، آیه۸.    
۱۶. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۰.    
۱۷. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۳، ص۴۵.    
۱۸. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۳، ص۲۹.    
۱۹. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۳، ص۲۴۲.    
۲۰. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۲، ص۲۴۴.    
۲۱. ↑ صفّ/سوره۶۱، آیه۵.    
۲۲. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۵۱.    
۲۳. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۹، ص۴۲۳.    
۲۴. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۹، ص۲۵۰.    
۲۵. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۴، ص۳۹۵.    
۲۶. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۹، ص۴۱۸.    
۲۷. ↑ سبأ، سوره۳۴، آیه۱۲.    
۲۸. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۴۲۹.    
۲۹. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۶، ص۵۷۴.    
۳۰. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۶، ص۳۶۳.    
۳۱. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۰، ص۲۲۶    
۳۲. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۸، ص۵۹۸.    
۳۳. ↑ نجم/سوره۵۳، آیه۱۷.    
۳۴. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۲۶.    
۳۵. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۹، ص۵۰.    
۳۶. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۹، ص۳۲.    
۳۷. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۳، ص۳۹۱.    
۳۸. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۹، ص۲۶۶.    
۳۹. ↑ نجم/سوره۵۳، آیه۱۱.    
۴۰. ↑ نجم/سوره۵۳، آیه۱۳.    
۴۱. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۲۶.    
۴۲. ↑ نجم/سوره۵۳، آیه۱۸.    
۴۳. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۲۶.    
۴۴. ↑ نجم/سوره۵۳، آیه۱۷.    
۴۵. ↑ احزاب/سوره۳۳، آیه۱۰.    
۴۶. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۴۱۹.    
۴۷. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۶، ص۴۲۷.    
۴۸. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۸، ص۲۷۰.    
۴۹. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۰، ص۲۸.    
۵۰. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۸، ص۵۳۲.    
۵۱. ↑ ص/سوره۳۸، آیه۶۳.    
۵۲. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۴۵۷.    
۵۳. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۷، ص۳۳۵.    
۵۴. ↑ طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۷، ص۲۲۰.    
۵۵. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۱، ص۱۲۸.    
۵۶. ↑ طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۸، ص۷۵۵.    
۵۷. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۲۷۸، خطبه ۱۲۱.    
۵۸. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه - ط مطبعه الاستقامه، ج۲، ص۳، خطبه ۱۱۸.    
۵۹. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۱۷۹، خطبه ۱۲۲.    
۶۰. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۲۶۷، خطبه ۱۲۲.    
۶۱. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۲۱۴.    
۶۲. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۲۱۷.    
۶۳. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیر المومنین، ج۵، ص۲۳۹.    
۶۴. ↑ هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، ج۸، ص۱۴۷.    
۶۵. ↑ ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۷، ص۲۹۹.    
۶۶. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، خطبه ۹۰، ص۱۹۵.    
۶۷. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه - ط مطبعه الاستقامه، ص۱۷۲، خطبه ۸۹.    
۶۸. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۱۳۱، خطبه ۹۱.    
۶۹. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، خطبه ۱۵۱، ص۳۲۳.    
۷۰. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعه الاستقامه، ج۲، ص۵۱، خطبه ۱۴۷.    
۷۱. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۲۱۰، خطبه ۱۵۱.    
۷۲. ↑ ، سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، خطبه ۱۵۶، ص۳۳۶.    
۷۳. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعه الاستقامه، ج۲، ص۶۴، خطبه ۱۵۴.    
۷۴. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۲۱۹، خطبه ۱۵۶.    
۷۵. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۷۷۶، حکمت ۲۷.    
۷۶. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه - ط مطبعه الاستقامه، ج۳، ص۱۵۸، حکمت۳۱.    
۷۷. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۴۷۴، حکمت ۳۱.    
۷۸. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۷۳۹، حکمت ۳۱.    
۷۹. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۴۲۹.    
۸۰. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه و شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۴۳۸.    
۸۱. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیر المومنین، ج۱۲، ص۲۱۲.    
۸۲. ↑ هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، ج۲۱، ص۶۵.    
۸۳. ↑ ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱۸، ص۱۴۳.    



قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، برگرفته از مقاله «زیغ»، ج۳، ص۱۹۴.    






جعبه ابزار