دین (فرهنگ شیعه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
دین مجموعه تعالیم الهی برای
هدایت انسان به سعادت دنیوی و اخروی است که در اصطلاح قرآنی با
آیین اسلام تطبیق می‌کند.
دین مفهومی همه‌جانبه است که علاوه بر بعد فردی، روابط اجتماعی و زندگی دنیوی را نیز پوشش می‌دهد.
مفاهیمی چون
شریعت،
ملت و
مذهب، اعتبارهای گوناگون دین هستند.
ادیان به دسته‌های وحیانی و غیروحیانی، و توحیدی و غیرتوحیدی تقسیم می‌شوند.
بخش‌های بنیادی هر دینِ وحیانی شامل
عقاید و
احکام است.
دین و
عقل تأییدکننده یک‌دیگرند و دین کارکردهای مهمی چون معنابخشی به
زندگی، پشتوانه‌سازی برای
اخلاق، تشویق به
علم، تمدن‌سازی و برپایی
حکومت عدل دارد.
در نهایت،
جامعیت و
کمال دین اسلام رمز
خاتمیت آن است و آموزه‌های آن در سه بخش اصلی عقاید، احکام و
اخلاق سامان می‌یابند.
دین معانى متعدّدى دارد؛ از جمله: جزا، طاعت، حساب، داورى و آيين آسمانى.
قرآن کریم، اين كلمه را بيش‌تر در دو معناى طاعت
و جزا به كار برده است
و گاه به معناى
حساب و
حکم.
معناى اصطلاحى دين عبارت است از مجموعه‌اى از
قوانین و تعاليم الهى كه خردمندان را به پيروى از
خدا و
پیامبر خدا فرا مى‌خواند و به نيكى و نيكوكارى و سعادت دنيوى و اخروى دعوت مى‌كند.
امّا مراد از دين در اصطلاح قرآن، آيين اسلام است.
قرآن به صراحت مى‌فرمايد كه هيچ آيينى جز اسلام، از كسى پذيرفته نيست.
اسلام، به معناى فرمانبردارى از خدا است بى‌كم و كاستى و تباهى.
اسلام آيين همه
پیامبران از
آدم (علیه‌السلام) تا
خاتم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)- بوده است.
دين تنها از رابطه شخصى انسان با خدا سخن نمى‌گويد و فردى و آن جهانى نيست؛ بلكه به رابطه انسان با ديگران و زندگى اجتماعى و اين جهان نيز نظر دارد.
دين را «شريعت» نيز مى‌گويند و اين هنگامى است كه مجموعه قوانين عملى دين را اراده كنند، و «ملّت» نيز گويند؛ زيرا افراد پراكنده را گرد هم مى‌آورد، و «
مذهب» نيز خوانند؛ زيرا راهى است كه مردم در آن گام مى‌گذارند.
بدين سان، دين، شريعت، ملّت و مذهب يكى بيش نيستند و اختلاف آن‌ها اعتبارى است.
دين، تقسيم بندى‌هايى دارد مانند؛
تقسيم بندى ديگر دين، اديان توحيدى و غير توحيدى است.
دين در مفهوم عام، عبارت از مجموع
اصول و
فروع است؛ امّا در مفهوم خاص، يكى از اين دو است.
بدين سان، معناى عام دين، اصول و فروع شرايع را- كه از گذر
وحی بر
پیامبر ابلاغ شده است- در بر مى‌گيرد.
دين در اين كاربرد، همانند
حکمت، دو بخش دارد: يكى نظرى يا عقايد كه آن را احكام غير شرعى يا عقلى نيز گويند و همه پيامبران در آن، همداستان‌اند.
از اين بخش است:
خداشناسی،
جهان‌شناسی و
انسان‌شناسی. دوم، عملى يا
فقه كه عقل انسان به تنهايى بدان راه ندارد و نيازمند
شرع و
وحی الهی است. (احكام شرعى)
نسخ در اين بخش از دين روى مى‌دهد و بسا كه اديان الهى در آن، اختلاف‌هايى داشته باشند.
عقل انسان، مبانى نظرى دين را تبيين مى‌كند. دين، مرزهاى عقلى خويش را بر عقل آدمى گشوده است.
انشائات و تأسيسات شرع از گذر عقل تأييد و امضا مى‌شوند و از آن سو، شرع نيز بر انشائات و تأسيسات عقل، مهر تأييد مى‌زند.
مبناى اين اصل، اعتقاد به عقلانى بودن دين است و باور به اين‌كه سخنان
پیامبران (علیهم‌السلام) خردمندانه و عقل‌پسند است.
دين در عرصه حيات انسان نقش‌ها و كاركردهايى متعدّد و گوناگون دارد.
دين، مشوّق
طلب علم است،
پشتوانه
اخلاق است،
فلسفه زندگی را بيان مى‌كند و به زندگى معنا مى‌بخشد.
جوامع و تمدن‌ها پديد مى‌آورد
و براى برپايى
قسط و
عدل، حكومت مى‌آفريند.
جامعيّت دين اسلام، در جامعيّت قرآن و ديگر منابع دينى ريشه دارد و رمز
ختم نبوّت (خاتميّت) است.
بنابر آيات قرآن كريم، دين اسلام، كامل است.
جامعيّت بدون
کمال، وجود پيدا نمى‌كند.
كمال شى‌ء تحقّق اهداف آن است و رسيدن به مرحله‌اى كه به چيزى جز خود نيازمند نشود و از اين رو است كه دين اسلام، جامع و كامل است.
به يک اعتبار مى‌توان آموزه‌هاى دين وحيانى را داراى سه بخش دانست:
۲. شريعت و مناسک بخش ديگر دين است و مقرّرات عبادى، حقوقى، مدنى، اجتماعى و ... در اين بخش مى‌گنجد.
کتاب فرهنگ شیعه، تالیف شده توسط جمعی از نویسندگان، ص۲۴۵-۲۴۸.
