دَأْب (مفرداتقرآن)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
دَأْب (به فتح دال و سکون همزه) از
واژگان قرآن کریم به معنای عادت، شأن و تلاش است.
كلمه
دأب پنج بار و
دائبين یکبار در
قرآن مجید آمده است.
مشتقات
دأب که در
آیات قرآن آمده عبارتند از:
دَأَباً (به فتح دال و فتح همزه) به معنای عادت؛
دائِبَيْنِ (به فتح دال و کسر همزه) به معنای در سير و وضع خود مستمرّاند و به آن عادت دارند.
دَأْب به معنای عادت، شأن و تلاش است.
طبرسی فرموده: دأب به معنى عادت است.
«دَأَبَ يَدْأَبُ» آنگاه گويند كه كسى به چيزى عادت كند و در آن مستمرّ باشد.
در
قاموس و
صحاح دأب را عادت و شأن معنى كرده است.
در
نهایه میگويد: دأب به معنى عادت و كار است و اصل آن به معنى تلاش و زحمت است.
به مواردی از
دَأْب که در قرآن به کار رفته است، اشاره میشود:
(كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا)
يعنى «عادت و طريقه اين
کفّار مانند عادت
آل فرعون و پيشينيان است كه آيات ما را تكذيب كردند.»
(تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَباً)
«هفت سال به عادت خود
زراعت میكنيد.»
(وَ سَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَيْنِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ)
«
آفتاب و
ماه را به خدمت شما گماشت كه هميشه روانند.»
مراد از دائِبَيْنِ آن است كه در سير و وضع خود مستمرّاند و به آن عادت دارند.
(إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ • مِثْلَ يَوْمِ الْأَحْزابِ مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ)
يعنى: «من بر شما از نظير روز احزاب مىترسم كه مثل واقعه
قوم نوح و
عاد و
ثمود ... به سر شما آيد.»
فكر میكنم كه معنى دأب در آيه فوق همان شأن و قضيّه باشد.
مجمع آن را در آيه عادت خدا گرفته است. يعنى مثل عادت خدا درباره قوم نوح و عاد.
بیضاوی كلمه جزاء مقدّر كرده يعنى «مثل جزاء عادت قوم نوح.»
ولى آنچه ما گفتيم بهتر است.
به موردی که در
نهج البلاغه بهکار رفته است، اشاره میشود:
امام علی (علیه السلام) در مورد حرکت آفتاب و ماه میفرماید:
«وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ دائِبانِ في مَرْضاتِهِ» (خورشيد و ماه در راه اطاعت فرمان او سير مىكنند.)
محمد عبده آن را تلاش معنى كرده است.
به شب و روز دائبان گويند كه در رفتن و آمدن عادت دارند.
كلمه
دأب پنج بار در
قرآن کریم آمده است.
دائبين يکبار در قرآن مجيد آمده است.
•
قرشی بنابی، علیاکبر، قاموس قرآن، برگرفته از مقاله «دأب»، ج۲، ص۳۲۲.
