خروج شیخین و عایشه از مکه در جنگ جمل (عقاید و مذاهب)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
خروج شیخین و عایشه از مکه، با تجهیز آنان به دست
یعلی بن میته به
سلاح،
مال و همراهی ششصد سوار به سوی
بصره صورت گرفت.
در حوأب،
عایشه با شنیدن نام مکان و یادآوری
روایت نبوی خواست بازگردد، اما
زبیر و
طلحه او را با
سوگند و شهادت شاهدان از این کار بازداشتند.
در بصره،
عثمان بن حنیف انصاری مانع ورودشان شد و پس از
شبیخون اسیر و شکنجه شد و بر
بیتالمال یورش بردند و
حکیم بن جبله و جمعی از نگهبانان کشته شدند.
جنگ جمل، نبردی میان
امام علی (علیهالسّلام) و گروهی به رهبری طلحه، زبیر و عایشه بود که در پی
نقض بیعت و مطالبه خونخواهی
عثمان در
سال ۳۶ ه.ق. در نزدیکی بصره رخ داد.
امیرالمؤمنین علی (علیهالسّلام) برای جلوگیری از درگیری تلاش کرد، اما پس از ناکامی در حل مسالمتآمیز اختلاف،
جنگ جمل چنین آغاز شد:
این نبرد با شکست سپاه جمل و کشتهشدن شمار زیادی از
مسلمانان پایان یافت.
حال در این مقاله به نحوه خروج شیخین و عایشه از مکه میپردازیم:
دسيسهگران و گروهى از
دشمنان امام علی (علیهالسّلام) بر آن شدند كه به طرف بصره حركت كنند و براى مبارزه مسلحانه در آنجا سنگر بگيرند.
قبل از اين
عبدالله بن عامر والى عثمان بر بصره، پيش از آن كه جاريه فرزند
قدامه سعدی از مردم براى على (علیهالسّلام) بيعت بگيرد و عثمان بن حنيف انصارى از طرف على (علیهالسّلام) براى جمع آورى
خراج بدانجا بشتابد، از بصره فرار كرده بود.
در همان زمان يعلى بن ميته، عامل عثمان از
یمن به مكه بازگشت و در مكه عايشه، طلحه، زبير،
مروان بن حکم و تعداد ديگرى از
بنیامیه را ملاقات كرد.
او از كسانى بود كه مردم را به خونخواهى عثمان تحريك مىكرد و اسب، سلاح و چهارصد هزار درهم در اختيار عايشه، طلحه و زبير قرار داد و شترى به نام «عسكر» به عايشه داد كه قيمت آن در يمن دويست
دینار بود. آنان مىخواستند به طرف شام بروند اما ابن عامر مانع شد و گفت:
«
معاویه با شما كنار نمىآيد و شما را بر خودش ترجيح نمىدهد اما در بصره، من مىتوانم كارى انجام دهم و سپاهى فراهم سازم.»
یعلی کسانی را که به خونخواهى عثمان خوانده بود؛ به هزار هزار درهم و دويست شتر و ديگر امكانات تجهيز نمود و با ششصد سوار به طرف بصره حركت نمودند. شبانگاه به آبى به نام «حوأب» كه متعلق به
بنیکلاب بود، رسيدند. كارگران بنىكلاب در آنجا بودند. سگان آنها بر سواران پارس كردند. عايشه پرسيد: اينجا كجاست؟ كسى كه شتر را مىراند، گفت: «حوأب.»
عايشه كلمه
استرجاع را بر زبان جارى كرد و آنچه كه درباره اينجا گفته شده بود، يادش آمد (عايشه روايت مىكند: از
رسول خدا (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) شنيدم درحالىكه زنانش دورش جمع بودند، که گفت: «كاش مىدانستم كدام يك از شما هستيد كه سگان حوأب بر او پارس مىكند و او به طرف شرق براى آشوبگرى و فتنهانگيزى در حركت است!») و گفت به
حرم رسول خدا (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) بَرَم گردانيد، نيازى به رفتن ندارم. زبير گفت: «به خدا سوگند اينجا «حوأب» نيست.» طلحه كه از دنبال مىآمد، به آنها رسيد و او هم قسم ياد كرد كه اينجا حوأب نيست. پنجاه نفر از همراهان نيز گواهى دادند كه اينجا حوأب نيست.
وقتى عایشه و همراهانش به بصره رسيدند عثمان بن حنيف از ورودشان به بصره جلوگيرى كرد. آتش جنگ شعلهور شد اما بعداً توافق كردند كه تا آمدن على (علیهالسّلام) صبر كنند.
در يكى از شبها آنها بر عثمان بن حنيف شبيخون زدند و او را به اسارت گرفتند. شكنجهاش كردند و محاسنش را كندند. بعداً از ترس بازماندگانش در مدينه مانند برادرش
اسماعیل بن حنیف و ساير انصار، او را آزاد كردند.
پس از آن بر
خزانه بيت المال حمله كردند. نگهبانان و كليدداران خزانه در برابر آنان ايستادگى كردند ولى در اثر يورش آنان هفتاد نفر در جا كشته شدند و پنجاه تن از هفتاد نفرى كه به اسارت گرفته شده بودند پس از شكنجه گردن زده شدند. حكيم بن جبله را كه از بزرگان عبدالقيس و از زهّاد و نُسّاك ربيعه بود، به قتل رساندند.
طلحه و زبير بر سر پيشنمازشدن با يكديگر به
نزاع برخاستند و پس از گفتگوى طولانى كه بين طلحه و زبير صورت گرفت، قرار بر اين شد كه يك روز عبدالله بن زبير امام جماعت باشد و روز ديگر محمد بن طلحه با مردم نماز بخواند.
•
سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۵، ص۴۸-۴۹.