• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

حق آزادی عقیده

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


حق آزادی عقیده، ازجمله مباحث حقوقی است.
واژه «عقیده» (Belief) و «حق آزادی عقیده» (freedom of Belief) در کنار حق آزادی مذهب در بیشتر اسناد حقوق بشری بیان شده است.
همانطور که هرکس حق داشتن مذهب یا اظهار آن را دارد و هیچ‌کس نباید این حق او را مورد تعرض قرار دهد، به‌طور یکسان هرکس حق دارد هیچ مذهبی نداشته باشد یا عقایدی مغایر با مذهب دیگران را داشته باشد.
این دو حق به‌طور یکسان توسط اسناد حقوق بشری تضمین شده‌اند.


واژه «عقیده» (Belief) و «حق آزادی عقیده» (freedom of Belief) در کنار حق آزادی مذهب در بیشتر اسناد بیان شده است، اما این اصطلاح نظیر آزادی مذهب مورد تعریف قرار نگرفته است.
به‌طور کلی عقیده و اعتقاد مفهومی گسترده‌تر از واژه مذهب دارد.
این واژه بیشتر به‌جهت جلوگیری از اختلاف‌های سیاسی بین کشورهای غربی و کشورهای کمونیست بعد از واژه مذهب در اسناد مربوطه، به‌ویژه میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶) و اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸) گنجانده شده است.

هدف این واژه‌ها این است که هر دو دیدگاه معتقدان به خدا و منکران خدا و سایر رویکردهای موجود که الگوهای مذهبی و مذهب را به‌رسمیت نمی‌شناسند، به‌طور یکسان و برابر مورد حمایت قرار دهد.
[۱] . Natan lerner،Thenature and minimum standards of Freedom of Religion or Belief Facilitatating Freedom of Religion or Belief: A Desk book، Editors: Tore lindholm، w، Gole Durham،jr. Bahia G. Tahzib- lie،martins Nijhoff public shers، ۲۰۰۴، p. ۶۵


بنابراین واژه مذهب که در این اسناد آمده است را باید در ارتباط با واژه مذهب و به‌طور مضیق مورد تفسیر قرار داد که اشاره به عقاید سیاسی، اقتصادی، علوم تجربی یا دیگر عقاید ندارد بلکه این واژه بیان شده است تا از حق اظهار عقاید غیرمذهبی یا منکران خدا حمایت کند.
[۲] . Natan lerner،Thenature and minimum standards of Freedom of Religion or Belief Facilitatating Freedom of Religion or Belief: A Desk book، Editors: Tore lindholm، w، Gole Durham،jr. Bahia G. Tahzib- lie،martins Nijhoff public shers، ۲۰۰۴، pp، ۶۷-۶۸

از این‌رو همانطور که هرکس حق داشتن مذهب یا اظهار آن را دارد و هیچ‌کس نباید این حق او را مورد تعرض قرار دهد، به‌طور یکسان هرکس حق دارد هیچ مذهبی نداشته باشد یا عقایدی مغایر با مذهب دیگران را داشته باشد و این دو حق به‌طور یکسان توسط اسناد حقوق بشری تضمین شده‌اند.

تقریباً در تمامی اسنادی که به حق آزادی مذهب تصریح نموده‌اند در کنار آن حق آزادی عقیده نیز به‌طور عطف تضمین شده است.
به‌عنوان نمونه در اسناد بین‌المللی نظیر:
• ماده ۱۸ اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)؛
[۳] . un Doc، A/ ۸۱۰، ۱۰ Dec، ۱۹۴۸

• ماده ۱۸ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶)؛
[۴] . UN Doc، A/ ۶۳۱۶ (۱۹۶۶)

سازمان بین‌المللی کار در ارتباط با تبعیض در استخدام و شغل،
[۵] . International labour organization (Ilo) convention No، ۱۱۱ Concerning Discrimination in Respect of Employment and occupation (۱۹۵۸)
قسمت (a) بند ۱ ماده ۱ کنوانسیون شماره ۱۱۱ بر اساس مذهب یا عقیده (۱۹۸۱)
[۶] . un DOC، A/ ۳۶/۵۱/ (۱۹۸۲)
و.... حق آزادی عقیده و ممنوعیت تبعیض براساس عقیده به‌رسمیت شناخته شده‌اند.
علاوه‌بر این حق آزادی عقیده در اسناد منطقه‌ای مهمی نظیر:
• ماده ۹ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر؛
[۷] . Convention for protection of Human Rights and Fundamental Freedoms ۱۹۵۰، ۲۱۳ unts ۲۲۲ (۱۹۵۰)
ماده ۱۲ کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر؛
[۸] . American Convention on Human Rights (۱۹۶۹)

• ماده ۸ منشور آفریقایی حقوق بشر و ملت‌ها
[۹] . The African Charter on Human and peoples Rights (۱۹۸۱)، OAU Doc CAB/ LEG/ ۶۷/ ۳ Rev، ۵ (۱۹۸۱)
و.... نیز تضمین شده است.
حق آزادی عقیده در بعد داخلی و درونی خود مطلق است و هیچ قید یا محدودیتی ندارد و هرکس حق دارد هر عقیده‌ای را که به آن مایل است داشته باشد و اصولاً این بعد از حق آزادی عقیده بیشتر ذهنی و باطنی است و قابل تعرض نیست.
اما از بعد جلوه بیرونی و خارجی، حق آزادی عقیده شامل آزادی اظهار عقیده یا ترویج و تبلیغ آن نیز می‌شود.
این بعد اخیر از حق آزادی عقیده مطلق نیست و دارای قیود و محدودیت‌هایی است که به‌موجب قانون و در جهت حمایت از امنیت، نظم، سلامت یا اخلاق عمومی یا حقوق و آزادی‌های اساسی دیگران درصورت ضرورت تعیین‌ می‌شود.

حق آزادی عقیده چنان‌که در ماده ۴ میثاق بین‌الملل حقوق مدنی و سیاسی
[۱۰] . Icc pr (۱۹۶۶) Art، ۴
به آن تصریح شده است در زمره حقوق غیرقابل انحراف (غیرقابل تعلیق) است که حتی در شرایط جنگی و فورس ماژور نیز به حال تعلیق درنمی‌آید و در هیچ شرایط و اوضاع و احوالی نباید مورد نقض قرار گیرد.

در اصل بیست‌وسوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است: «تفتیش عقاید ممنوع است و هیچ‌کس را نمی‌توان به صرف داشتن عقیده‌ای مورد تعرض و مواخذه قرار داد.»

۱. ↑ . Natan lerner،Thenature and minimum standards of Freedom of Religion or Belief Facilitatating Freedom of Religion or Belief: A Desk book، Editors: Tore lindholm، w، Gole Durham،jr. Bahia G. Tahzib- lie،martins Nijhoff public shers، ۲۰۰۴، p. ۶۵
۲. ↑ . Natan lerner،Thenature and minimum standards of Freedom of Religion or Belief Facilitatating Freedom of Religion or Belief: A Desk book، Editors: Tore lindholm، w، Gole Durham،jr. Bahia G. Tahzib- lie،martins Nijhoff public shers، ۲۰۰۴، pp، ۶۷-۶۸
۳. ↑ . un Doc، A/ ۸۱۰، ۱۰ Dec، ۱۹۴۸
۴. ↑ . UN Doc، A/ ۶۳۱۶ (۱۹۶۶)
۵. ↑ . International labour organization (Ilo) convention No، ۱۱۱ Concerning Discrimination in Respect of Employment and occupation (۱۹۵۸)
۶. ↑ . un DOC، A/ ۳۶/۵۱/ (۱۹۸۲)
۷. ↑ . Convention for protection of Human Rights and Fundamental Freedoms ۱۹۵۰، ۲۱۳ unts ۲۲۲ (۱۹۵۰)
۸. ↑ . American Convention on Human Rights (۱۹۶۹)
۹. ↑ . The African Charter on Human and peoples Rights (۱۹۸۱)، OAU Doc CAB/ LEG/ ۶۷/ ۳ Rev، ۵ (۱۹۸۱)
۱۰. ↑ . Icc pr (۱۹۶۶) Art، ۴


سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «آزادی عقیده»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۴/۰۴/۲۹.    


رده‌های این صفحه : حقوق بین‌ الملل | روابط بین‌ الملل | مباحث حقوقی | مباحث علوم سیاسی
جعبه ابزار