حسن بن احمد عطار
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ابوالعلاء حسن بن احمد بن حسن عطار همدانی (
۴۸۸ق ـ
۵۶۹ق) محدث و ادیب بزرگ اسلامی، در
همدان به دنیا آمد.
او از مشایخ بزرگ
حدیث در
بغداد،
اصفهان و
خراسان بهره برد و بیشتر عمر خود را در همدان به تدریس حدیث و
قرائت گذراند.
ابوالعلاء به دقت و امانت در نقل روایت مشهور بود و آثار مختلفی در زمینه قرائات، حدیث و
ادبیات از خود به جا گذاشت.
او در سال ۵۶۹ هجری درگذشت.
ابوالعلاء حسن بن احمد بن حسن عطار همدانی محدث مقری لغت دان و ادیب بزرگ اسلامی ابوالعلاء در چهاردهم
ذی الحجه سال ۴۸۸ هجری در همدان به دنیا آمد. او میان مردم از جایگاه والایی برخوردار بود و مردم برای آموختن قرائات مختلف و احادیث به او مراجعه میکردند. در نقل روایت فردی دقیق و امانت دار بود.
همدانی تلاش بسیاری در تحصیل و حفظ علوم داشت، به طوری که به نقل از خود او کتاب «الجُمَل
عبدالقاهر جرجانی» را در یک روز از صبح تا عصر حفظ نمود. همچنین کتاب «جمهره
ابن درید»، «المجمل
ابن فارس» و «النسب
ابن بکار» را از بَرداشت.
علاقه او به آموختن حدیث به قدری بود که میگفت اگر کسی حدیثی از
پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) برای من نقل کند که آن را نشنیده باشم، دهان او را پُر از
طلا میکنم.
وی با وجود نفوذ و احترامی که نزد صاحبان قدرت داشت، هرگز بدیشان نزدیک نمیشد و کمک مالی آنان را قبول نمیکرد، حتی تدریس در مدرسهای را از آنان نمیپذیرفت و در خانه خود تعلیم میداد.
ابوالعلاء نزد خلفا نیز از احترام برخوردار بود.
یاقوت به نامهای احترام آمیز که
خلیفه مقتفی بدو نوشته اشاره کرده است. شهرت و سجایای او موجب گردید تا به زودی دوستداران درباره او راه اغراق پیموده کرامتها و خوابهایی بدو نسبت دهند.
رجال نویسان حنبلی او را در شمار پیروان مذهب خود آوردهاند
و
شیخ منتجب الدین و
علامه مجلسی او را از امامیه شمردهاند.
نخستین استماع او در هفت سالگی از
عبدالرحمان بن حمدونی صورت گرفت. وی پس از بهره گرفتن از جمعی از مشایخ همدان برای ادامه تحصیل راهی بغداد شد و در آنجا از شیوخ بزرگ حدیث مانند
ابوالقاسم بن بیان،
ابوعلی بن نبهان و
ابوعلی بن مهدی استماع کرد. در سفری به
اصفهان از
ابوعلی حداد و
محمود أشقر حدیث شنید. همچنین در سفر به خراسان
صحیح مسلم و دیگر روایات را از
محمد بن فضل فراوی آموخت.
سپس به زادگاهش همدان بازگشت و باقی زندگانی خود را در همدان وقف آموختن حدیث و قرائت کرد.
ابوالعلاء شاگردان و راویان بسیاری داشت که از جمله آنها
ابواحمد عبدالوهاب بن سکینه،
ابوالمواهب بن صصری،
عبدالقادر بن عبداللّه رهاوی،
یوسف بن احمد شیرازی،
محمد محمود حمامی و
عتیق بن بدل مکی میباشند.
آثار او عبارتاند از:
• الوقف و الابتداء؛
• معرفة القرائه؛
• الهادی فی معرفة المقاطع و المبادی؛
• الغایة فی القرائات العشر؛
• الماآت؛
• التجوید؛
• الانتصار فی معرفة قرّاء المدن و الامصار؛
• الادب فی حسان الحدیث؛
• مفردات القراء؛
• اخبار المهدی.
همدانی سرانجام در دهم
جمادی الآخر سال ۵۶۹ هجری در همدان درگذشت.
• پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، دائرة المعارف مؤلفان اسلامی، برگرفته از مقاله «حسن عطار»، ج۴، ص۱۱۱.
