• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

جهنم (مفردات‌قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مقالات مشابه: جهنم (علوم دیگر).

جَهَنَّم (به فتح جیم و هاء و تشدید و فتح نون)، یکی از مفردات به کار رفته در قرآن کریم به معنای خانه عذاب، محل عذاب آخرت و وعدگاه کفّار و ستمگران است. طبق آیات قرآن جهنّم شعور دارد، می‌شنود و جواب می‌دهد.


۱ - معنای لغوی

[ویرایش]

جَهَنَّم به معنای خانه عذاب است.
[۳] شرتونی، سعید، اقرب الموارد.
راغب آن را نام آتش آخرت گفته ولی گفته اقرب الموارد بهتر است زیرا قرآن برای آن ابواب و غیره نقل می‌کند. (حَتَّی اِذا جاؤُها وَ فُتِحَتْ اَبْوابُها) (هنگامى كه به دوزخ مى‌رسند، درهاى آن گشوده مى‌شود... )
در صحاح و مفردات گفته: گویند اصل آن فارسی است معرّب شده. اقرب الموارد می‌گوید صاحب کلیّات گفته: گویند جهنم اسم عجمی است و گویند فارسی و به قولی عبرانی است و اصل آن کهنّام است. این اسم در انجیل مَتَّی باب ۱۶ بند ۱۸ نقل شده قاموس کتاب مقدس از انجیل لوقا باب ۱۶ بند ۲۳ نیز نقل کرده ولی در آنجا پیدا نشد. در قاموس گوید: رَکِیَّة جَهَامٍ و جَهَنَّم: یعنی چاه عمیق و جهنّم به واسطه عمیق بودن جهنّم خوانده شده است.

۲ - کاربرد قرآنی

[ویرایش]

به هر حال جهنّم در استعمال قرآن محلّ عذاب آخرت و وعدگاه کفّار و ستمگران است این کلمه هفتاد و هفت بار در آیات مختلف‌ تکرار شده است‌ (فَاُولئِکَ مَاْواهُمْ‌ جَهَنَّمُ‌ وَ ساءَتْ مَصِیراً) (و جايگاهشان دوزخ است، و فرجام بدى دارند)

۳ - سخن گفتن جهنم

[ویرایش]

از جمله آیات جهنّم این آیه عجیب است‌: (یَوْمَ نَقُولُ‌ لِجَهَنَّمَ‌ هَلِ امْتَلَاْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِیدٍ) «روزی که به جهنّم گوئیم آیا پر شدی؟ می‌گوید آیا زیادتی هست؟»
این آیه روشن می‌کند که جهنّم شعور دارد، می‌شنود و جواب می‌دهد، نظیر این آیه: (وَ اَعْتَدْنا لِمَنْ کَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِیراً)(اِذا رَاَتْهُمْ مِنْ مَکانٍ بَعِیدٍ سَمِعُوا لَها تَغَیُّظاً وَ زَفِیراً) «به آنانکه آخرت را تکذیب کنند آتش افروخته آماده کرده‌ایم. چون آتش آنها را از دور ببیند غلیان و صفیر آن را می‌شنوند.» ظاهر آیه آن است که آتش مکذّبین را می‌بیند. فاعل‌ «رَاَتْهُمْ» سعیر و «هم» مفعول آن است و نیز آیه‌ (کَلَّا اِنَّها لَظی‌ نَزَّاعَةً لِلشَّوی‌ تَدْعُوا مَنْ اَدْبَرَ وَ تَوَلَّی‌) «حقا که آن آتش خالص است پوست‌ها یا اطراف بدن را می‌کند می‌سوزاند می‌خواند کسی را که به حق پشت کرده و از آن اعراض نموده است.» ظاهر «تَدْعُوا» آن است که آتش فهم دارد و اعراض کننده را می‌خواند و صدا می‌کند.
نگارنده عقیده دارد که لازم است آیات را به ظاهر حمل کرد و گفت جهنّم و آتش آخرت با شعور است و سخن گفتن دارد و می‌شنود و صدا می‌کند. قرآن تصریح می‌کند که دار آخرت زندگی حقیقی است و حیات بر تمام جزئیات آن احاطه دارد. جهنّم و آتش نیز جزء آخرتند.
(وَ ما هذِهِ الْحَیاةُ الدُّنْیا اِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ اِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ‌) «این زندگی دنیا مشغولیّت و بازی است دار آخرت آن زندگی حقیقی است‌ای کاش می‌دانستند.» درست است که آیه درباره بی‌اعتنائی به دنیا و اعتنا به آخرت است ولی‌ (اِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ‌) بر تمام آخرت اعمّ از بهشت و جهنّم شامل است. همچنین‌ در آیه۲۱ سوره فصلت هست که انسان به پوست‌هایش گوید: چرا بر من گواهی دادید گویند: (اَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِی اَنْطَقَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ) (همان خدايى كه هر موجودى را به سخن در آورده ما را گويا ساخته... ) این هم به همه شامل است.
قطع نظر از اینها خود آیات جهنّم و آتش که نقل شد بهترین دلیل است و دلیلی بر خلاف ظاهر نداریم بعضی از بزرگان درباره آیه ۱۲ فرقان گفته‌اند: تمثیل حال آتش است نسبت به مردم آنگاه که نزد آتش آیند. ولی گفتیم که آن خلاف ظاهر است.

۴ - پانویس

[ویرایش]
 
۱. قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج۲، ص۸۴.    
۲. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۲، ص۱۳۴.    
۳. شرتونی، سعید، اقرب الموارد.
۴. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۲۰۹.    
۵. طریحی نجفی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۶، ص۳۱.    
۶. زمر/سوره۳۹، آیه۷۱.    
۷. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۲۳۹.    
۸. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص۲۰۹-۲۱۰.    
۹. جوهری، ابونصر، الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة، ج۵، ص۱۸۹۲.    
۱۰. کفوی، ابوالبقاء، الکلیات، ص۳۵۸.    
۱۱. فیروزآبادی، مجدالدین، قاموس المحیط، ج۴، ص۹۲.    
۱۲. نساء/سوره۴، آیه۹۷.    
۱۳. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۹۴.    
۱۴. ق/سوره۵۰، آیه۳۰.    
۱۵. فرقان/سوره۲۵، آیه۱۲.    
۱۶. معارج/سوره۷۰، آیه۱۷.    
۱۷. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۴.    
۱۸. فصلت/سوره۴۱، آیه۲۱.    
۱۹. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۲۳۹.    


۵ - منبع

[ویرایش]

-• قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، برگرفته از مقاله "جهنم"، ج۲، ۸۴-۸۶.    






جعبه ابزار