امام سجاد (علیهالسلام) به نقل از پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرموده است: آنگاه که فرزندم جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابیطالب متولد شد، نامش را صادق بگذارید که پنجمین فرزند از سلالۀ او، نامش جعفر است که از روی تجرّی بر خدای تعالی و دروغ بستن بر او، ادعای امامت میکند! او نزد خدا جعفر کذّاب و مفتری بر خدا و مدعی مقامی است که اهل آن نیست. وی، مخالف پدر خویش و حسود بر برادر خود و کسی است که میخواهد در هنگام غیبت ولی خدا او را برملا سازد.
«کأنّی بجعفر الکذّاب و قد حمل طاغیة زمانه علی تفتیش أمر ولیّ اللّه و المغیّب فی حفظ اللّه و التّوکیل بحرم أبیه جهلا منه بولادته و حرصا علی قتله إن ظفر به و طمعا فی میراث أبیه حتّی یأخذه بغیر حقّه»؛ «گویا جعفر کذّاب را میبینم که طاغی زمانش را وادار میکند، تا در امر ولی اللّه و غایب در حفظ الهی و موکل بر حرم پدرش، تفتیش کند؛ به سبب جهلی که بر ولادت او و حرصی که بر قتل او دارد؛ اگر به او دسترسی یابد، و طمعی که در میراث او دارد، تا آن را به ناحق غصب کند».
بدون شکانحراف جعفر از خط پدران معصومش، نه به علت کوتاهی و سستی پدر در تربیت وی بود و نه به سبب محیطی که در آن میزیست. این انحراف به علت همنشینی با بدکاران و منحرفان برای وی پدید آمد و شکی نیست همنشین در انسان تأثیر فراوانی دارد؛ همانگونه که قرآن کریم از ماجرای نافرمانی همسر لوط (علیهالسلام) سخن میگوید.
فاطمه، دختر محمد بن هیثم معروف به ابن سیابه گوید: هنگام ولادت جعفر، من در خانۀ امام هادی (علیهالسلام) بودم و اهل خانه به این ولادت شادمان شدند. نزد امام هادی (علیهالسلام) رفتم و او را شاد نیافتم. گفتم: «ای سرورم! چرا شما را به واسطۀ این مولود شادان نمیبینم؟» فرمود: «یهون علیک أمره فإنّه سیضلّ خلقا کبیرا»، «این امر بر تو آسان خواهد شد؛ زیرا به زودی او گروه پرشماری را گمراه میسازد.»
وی پس از برادر خود امام حسن عسکری (علیهالسلام)، ادعای امامت کرد و برای رسیدن به این هدف خود، نقشههایی کشید. اوّل خود، را در معرض تسلیتگویی مردم و تبریک بر امامت خود قرار داد؛ دوم خود را آماده اقامه نماز بر جنازه برادرش کرد، تا بلکه از این راه منصب رسمی (امامت) را به چنگ آورد. نقشه دیگر این بود که دست به دامن دولت شد تا دولت، او را به جای برادرش گذاشته و زعامت شیعیان را به وی واگذار نماید؛ اما در تمام این نقشهها شکست خورد و جز رسوایی، چیزی به دست نیاورد.
وی وقتی دید حضرت مهدی (عجلاللهتعاليفرجهالشريف) در جریان نماز، بر او احتجاج کرده و رسوایش کرد، دولت حاکم را بر ضد آن حضرت و وجود او تحریک کرد و در نتیجه حاکمان جور، دوباره به خانه امام عسکری (علیهالسلام) یورش بردند و برای یافتن حضرت مهدی (عجلاللهتعاليفرجهالشريف) تلاشهای مذبوحانهای انجام دادند؛ ولی خواست الهی بر آن تعلق گرفت که آن حضرت از گزند بدخواهان در امان بماند.
[۹]صدر، سیدمحمد، پژوهشی در زندگی امام ـ مهدی (علیهالسلام)، ص۲۴۷.
احمد بن اسحاق گوید: از جعفر بن علی نامهای به دست من رسید و طی آن ادعا کرده بود به علمدین (حلال و حرام) و نیز کلیۀ علوم و آنچه که مردم بدان نیازمندند، آگاهی دارد. پس از اینکه نامه را خواندم، عریضهای به پیشگاه مقدس حضرت امام عصر (علیهالسلام) نگاشتم و نامۀ جعفر را نیز به پیوست آن قرار دادم. به دنبال آن، از ناحیۀ مقدسه پاسخی بدین شرح صادر شد:
به نام خداوند بخشاینده مهربان؛ خداوند سبحانه و تعالی تو را پایدار بدارد! نامۀ تو و ضمیمۀ آن (نامۀ جعفر) به من رسید و از مضمون آن - که با اختلاف الفاظ و اشتباهات بسیار توأم بود - آگاه شدم. اگر شما هم دقّت کرده بودید، به برخی از آنها آگاه میشدید. آنگاه حضرت مهدی (علیهالسلام) در ادامه با ذکرحمد و ثنای پروردگار سبحانه و تعالی، مطالبی در ردّ جعفر بیان فرمود:
«... این پیرو باطل و دروغگو، بر خداوند افترا بسته است. این شخص با امید به چه چیز میخواهد این ادعای عاری از حقیقت خود را ثابت کند؟ آیا با اطلاعاتی که در احکام الهی دارد؟ به خدا قسم! این فرد آن قدر بیاطلاع است که حلال و حرام را نمیشناسد و میان بد و خوب فرق نمیگذارد. آیا به دانش خود تکیه دارد؟ او به قدری تهیدست است که حق و باطل را نمیشناسد، محکم و متشابه را نمیداند و از احکام نماز - حتی وقت آن - آگاهی ندارد. آیا این مدعی فاقد صلاحیت، به ورع و پرهیزکاری خویش تکیه میکند؟ خداوند شاهد است که نماز واجب خویش را برای اینکه شعبدهبازی یاد بگیرد، ترک کرده است. حتما از ظروف مشروب و آثار دیگری از گناهان او اطلاع دارید... خداوند سبحانه و تعالی تو را توفیق دهد! آنچه برایت گفتم، از این ستمکار ستمگر بپرس و او را آزمایش کن. از یکی از آیاتقرآن و تفسیر آن از وی بپرس یا از نماز و شرایط آن از او بپرس، تا به معایب و کمبودهای او پی ببری و حال او را بدانی. خداوند سبحانه و تعالی کفایتکننده است؛ او حق را برای اهلش حفظ میکند و آن را در جایگاهش قرار میدهد.
جعفربن علی در ماجرای فارِسبن حاتم، فردی که امام هادی علیهالسلام او را طرد و لعن نموده و فرمان قتل وی را صادر کرده بودند، برخلاف پدر و برادرش، امام حسن عسکری علیهالسلام، از فارس جانبداری کرد.
[۲۴]المستطابة فی نسب سادات طابة، در الرسائل الثلاث ص۱۶۱.
[۲۵]المستطابة فی نسب سادات طابة، در الرسائل الثلاث ص۱۶۵-۱۶۶.
برخی احتمال دادهاند که این اتهام از دشمنی میان شیعیان دوازده امامی و پیروان جعفر نشئت گرفته باشد، چنانکه پیروان جعفر نیز به امام حسن عسکری علیهالسلام و یاران ایشان القاب و نسبتهای ناروا میدادند.
در روایتی از امام زمان عجلاللّه تعالیفرجهالشریف، در پاسخ به نامه یکی از شیعیان در باره جعفربن علی، جعفر فردی بیاطلاع از احکام دین معرفی شده که قادر به تشخیص حلال از حرام نیست و علائم نافرمانیهایش از اوامر و نواهی الاهی مشهود است. طبق همان روایت، جعفر برای یادگیری سحر، چهل شبانهروز نماز خود را ترک کرده بوده است.
گفته است جعفر بر خلاف نظر پدرانش علیهمالسلام عمل کرد، زیرا در صورت حیات مادر به برادر ارثی تعلق نمیگیرد. وی همچنین زمامداران وقت را تحریک کرد که خانه امام را برای یافتن فرزند ایشان جستجو کنند و با همکاری جعفر، یکی از کنیزان امام حسن عسکری زندانی شد و به شدت تحت نظر قرار گرفت،
وی پس از رحلت امامحسن عسکری میخواست بر جنازه ایشان نماز گزارد، اما حضرت مهدی عجلاللّهتعالیفرجهالشریف، که طفلی خردسال بود، وی را کنار زد و خود نماز را بهجای آورد.
ازاینرو، پس از رحلت امام حسن عسکری و مواجهه با ادعای جانشینی جعفر، به صورتهای مختلف وی را آزمودند و نفی منصب امامت از وی بیش از پیش بر ایشان آشکار شد.
پیروان جعفر در باره جانشینی وی اختلافنظر داشتند. عدهای جعفر را جانشین بلافصل امام هادی، برخی او را جانشین برادرش سیدمحمد که در زمان حیات پدرش رحلت کرد، و عدهای دیگر وی را جانشین امام حسن عسکری دانستهاند.
[۶۸]المغنی فی ابواب التوحید و العدل، ج۲۰، قسم۲، ص۱۸۲.
