• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

تمییز عدد (صرف و نحو)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: تمییز عدد (صرف و نحو)
مقالات مرتبط: تمییز (مقالات مرتبط).


تمییز عدد از اصطلاحات ادبیات عرب، اسمی است که پس از عدد می‌آید و ابهام آن را برطرف می‌کند.
تمییز عدد که به آن معدود نیز گفته می‌شود، بر حسب نوع عدد، حالت اعرابی متفاوتی می‌پذیرد.


تمییز عدد در اصطلاح ادبیات عرب اسمی است که پس از عدد می‌آید و ابهام آن را برطرف می‌کند. تمییز عدد که به آن معدود نیز گفته می‌شود، بر حسب نوع عدد، حالت اعرابی متفاوتی می‌پذیرد.
[۱] فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۱۰۵۸.    
[۲] فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۶۳۵.    
[۳] فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۷۰.    
[۴] دقر، عبدالغنی، معجم القواعد العربیة فی النحو و التصریف، ص۱۵۷.    
[۵] سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۲۴۱.    


۱. مجرور:
[۶] یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والاعراب، ص۲۷۱.    
• تمییز عدد همراه با اعداد، از «ثَلاثَة» تا «عَشرة» و «مئة» و «ألْف»، مجرور می‌شود:
• «ثَلاثَةُ رِجَالٍ» (سه مرد).
• «اَلْفُ قَرْیَةٍ» (هزار روستا).
۲. منصوب:
[۷] سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۴۶۲.    
[۸] یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والاعراب، ص۲۷۱.    
• تمییز عدد همراه با اعداد، از «أَحَدَ عَشَرَ» تا «تِسعَةٌ وَ تِسعونَ»، منصوب می‌شود:
• «عِشْرونَ رَجُلًا» (بیست مرد).
• «ثَلاثَ عَشْرَةَ قَرْیَةً» (سیزده روستا).
تمییز عدد به لحاظ صرفی و نحوی دارای ویژگی‌های زیر است:
۱. تمییز عدد همواره مفرد است، مگر با عدد از «ثَلاثَة» تا «عَشرة» که تمییز آن جمع قله و مجرور است:
[۹] سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۴۵۹.    
[۱۰] فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۷۱.    
• «ثَلاثَةُ اَشْهُرٍ»: «اَشْهُرٍ» جمع قله «شهر» تمییز برای «ثَلاثَة» و مجرور است. در تمییز اعداد ۳ تا ۱۰ از جمع قله استفاده می‌شود نه جمع مکسر. (شهور)
۲. اگر جمع قله وجود نداشته باشد؛ آن وقت از جمع مکسر استفاده می‌شود:
[۱۱] سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۴۵۸.    
• «سَبْعَةُ عَبِیدٍ»: «عَبِیدٍ» جمع مکسر «عبد» تمییز برای «سَبْعَةُ» و مجرور است.
در ادامه برخی شواهد قرآنی مربوط به تمییز عدد ارائه می‌شود:

۴.۱ - ثَلَاثِينَ لَيْلَةً، أَرْبَعِينَ لَيْلَةً (سوره اعراف/سوره۷، آیه۱۴۲)

•

(وَ وَاعَدْنَا مُوسَیٰ ثَلَاثِینَ لَیْلَةً وَ أَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً ۚ وَ قَالَ مُوسَیٰ لِأَخِیهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَ أَصْلِحْ وَ لَا تَتَّبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِینَ)

[۱۲] اعراف/سوره۷، آیه۱۴۲.    

۴.۲ - أَلْفَ سَنَةٍ، خَمْسِينَ عَامًا (سوره عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۴)

•

(وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَیٰ قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَ هُمْ ظَالِمُونَ )

[۱۳] عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۴.    

۴.۳ - اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا، اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا (سوره اعراف/سوره۷، آیه۱۶۰)

•

(وَ قَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ۚ وَ أَوْحَیْنَا إِلَیٰ مُوسَیٰ إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِب بِّعَصَاکَ الْحَجَرَ ۖ فَانبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَیْنًا ۖ قَدْ عَلِمَ کُلُّ أُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ ۚ وَ ظَلَّلْنَا عَلَیْهِمُ الْغَمَامَ وَ أَنزَلْنَا عَلَیْهِمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوَیٰ ۖ کُلُوا مِن طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاکُمْ ۚ وَ مَا ظَلَمُونَا وَ لَٰکِن کَانُوا أَنفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ)

[۱۴] اعراف/سوره۷، آیه۱۶۰.    

۴.۴ - خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ (سوره معارج/سوره۷۰، آیه۴)

•

(تَعْرُجُ الْمَلَائِکَةُ وَ الرُّوحُ إِلَیْهِ فِی یَوْمٍ کَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَةٍ)

[۱۵] معارج/سوره۷۰، آیه۴.    
۱. ↑ فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۱۰۵۸.    
۲. ↑ فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۶۳۵.    
۳. ↑ فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۷۰.    
۴. ↑ دقر، عبدالغنی، معجم القواعد العربیة فی النحو و التصریف، ص۱۵۷.    
۵. ↑ سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۲۴۱.    
۶. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والاعراب، ص۲۷۱.    
۷. ↑ سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۴۶۲.    
۸. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والاعراب، ص۲۷۱.    
۹. ↑ سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۴۵۹.    
۱۰. ↑ فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۱، ص۳۷۱.    
۱۱. ↑ سیوطی، جلال الدین، البهجة المرضیة علی الفیة ابن مالک، ص۴۵۸.    
۱۲. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۱۴۲.    
۱۳. ↑ عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۴.    
۱۴. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۱۶۰.    
۱۵. ↑ معارج/سوره۷۰، آیه۴.    


• فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی، دحداح، انطوان، ص۱۲۸.    


رده‌های این صفحه : ادبیات عرب | اصطلاحات صرف و نحو | تمییز | عدد | منصوبات
جعبه ابزار