بغای صغیر (مقالهدوم)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بُغای صغیر، سردار ترک عباسی، در دوره
واثق ظهور کرد و در
سال ۲۳۴ ق شورش آذربایجان را سرکوب نمود. او در
سال ۲۴۷ ق متوکل را کشت و
منتصر را خلیفه کرد، سپس با
وصیف قدرت را در دست گرفت و
مستعین را به خلافت نشاند. در
سال ۲۵۱ ق با شورش ترکان روبرو شد و
معتز به خلافت رسید، اما بغا همچنان نفوذ خود را حفظ کرد. سرانجام در
سال ۲۵۴ ق به جرم توطئه علیه معتز دستگیر و در
سامرا،
اعدام شد و خلیفه از او در امان ماند.
بُغای صغیر، از سرداران با نفوذ ترک در دربار
خلفای عباسی.
بلاذری او را از وابستگان خاص خلیفه با عنوان «مولی امیرالمؤمنین» و
طبری او را بغا الشرابی معرفی کردهاند.
از تاریخ تولد و چگونگی پیوستن او به دربار عباسیان آگاهی در دست نیست. طبری نخستین بار در دورۀ
واثق (۲۲۷ ۲۳۲) و در رویدادهای
سال ۲۳۱ ق، در ماجرای کشتن
احمد بن نصر خُزاعی، از او نام برده است.
پس از مرگ واثق و به خلافت رسیدن
متوکل(حکومت: ۲۳۲ ۲۴۷) بغا در
سال ۲۳۴ ق، به فرمان خلیفه، مأمور سرکوب یاغیان آذربایجان شد.
به نوشتۀ طبری
در
سال ۲۳۷ ق، متوکل بغای صغیر را مأمور سرکوبی مردم
ارمنستان کرد.
یعقوبی و
ابناثیر بغای کبیر را فرماندۀ این جنگ معرفی کردهاند. از این پس تا
سال ۲۴۷ ق، نام بغای صغیر در منابع تاریخی موجود کمتر آورده شده است.
در این سال، متوکل تصمیم گرفت که قدرت سرداران ترک را محدود کند
، اما بغا با برانگیختن
باغر ترک به همراهی
وصیف، سردار قدرتمند ترک، خلیفه را به قتل رساند
و پسرش
منتصر را به خلافت برگزید.
پس از قتل متوکل، بغا که در ۲۴۷ از سوی منتصر به حکومت
فلسطین نیز رسیده بود
، به همراه وصیف، قدرت را در دست گرفت. آن دو منتصر را به عزل برادرانش،
معتز و
مؤید، که بیم انتقامجویی ایشان میرفت، وادار کردند.
منتصر بیش از شش ماه خلافت نکرد.
مسعودی مرگ منتصر را نیز نتیجۀ توطئۀ سرداران ترک، از جمله بغا، میداند. پس از منتصر، باردیگر به رأی بغای صغیر،
بغای کبیر و وصیف،
مستعین(حکومت: ۲۴۸ ۲۵۲) به خلافت رسید. او نیز از خود ارادهای نداشت و به فرمان بغا و وصیف عمل میکرد.
شورش ترکان در
سال ۲۵۱ ق، در
سامرا، به سبب قتل باغر ترک که به دستور بغا و وصیف کشته شده بود، خلیفه را ناچار ساخت تا همراه بغا و وصیف به
بغداد برود. در این میان، ترکان با معتز بیعت کردند و مستعین ناگزیر کناره گرفت و خلافت را به معتز سپرد.
با میانجیگری ابواحمد، برادر معتز، خلیفه به بغا امان داد، و وی به سامرا بازگشت.
او همچنان مناصب خود را داشت و حتی پس از مرگ وصیف، ادارۀ امور املاک او به امر خلیفه به بغا واگذار شد.
سرانجام بغا، پس از فاش شدن قصد وی بر جان معتز، به نواحی
موصل گریخت، سپس مخفیانه بازگشت و در نزدیک پل سامرا دستگیر شد و به دستور معتز در آخر
ذیقعده سال ۲۵۴ ق، به قتل رسید.
. معتز در حیات او لحظهای آرام نداشت و سلاح از خود دور نمیکرد
۱. احمد بن اسحاق یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران ۱۳۶۲ش.؛
۲. ابنکثیر، البدایة والنهایة، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۰؛
۳. ابناثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۴۰۵/۱۹۸۵؛
۴. اسماعیل بن علی ابوالفداء، المختصر فی اخبار البشر: تاریخ ابیالفداء، بیروت، بیتا؛
۵. احمد بن یحیی بلاذری، کتاب فتوح البلدان، چاپ صلاحالدین مُنَجِّد، قاهره، ۱۹۵۷؛
۶. محمود بن عمر زمخشری، ربیع الابرار و نصوص الاخبار، چاپ سلیم نعیمی، قم ۱۴۱۰؛
۷. عبدالرحمان بن ابیبکر سیوطی، تاریخ الخلفاء، چاپ محمد محییالدین عبدالحمید، قم ۱۳۷۰ش؛
۸. محمد بن جریر طبری، تاریخ الطبری: تاریخ الامم و الملوک، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، ۱۳۸۲ ۱۳۸۷/۱۹۶۲ ۱۹۶۷؛
۹. مجمل التواریخ و القصص، چاپ محمدتقی بهار، تهران ۱۳۱۸ش؛
۱۰. علی بن حسین مسعودی، کتاب التنبیه و الاشراف، چاپ دخویه، لیدن ۱۹۶۷؛
۱۱. علی بن حسین مسعودی، مروج الذّهب و معادن الجوهر، چاپ شارل پلا، بیروت ۱۹۶۵ ۱۹۷۹؛
• دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بغای صغیر».
