بزرجمهر قاینی (دانشنامه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بزرجمهر قاینی، شاعر و امیر دو زبانه عصر
غزنویان از
خاندان منصوریه بود که دیوان شعرش باقی نمانده است.
وی در
فلسفه،
طب و
ریاضیات آگاهی داشت و برخی رسالههای منسوب به
حکیم ساسانی، احتمالاً از اوست.
مقبره او در
قاین به نام ابوذری شناخته میشود و برخی آن را به اشتباه به
ابوذر غفاری یا ابوذر بوزجانی قُهستانی نسبت دادهاند.
بُزُرْجْمِهْرِ قاینی، ابومنصور قسیم بن ابراهیم، ملقب به
بزرجمهر، از شاعران و امیران عهد
سبکتکین،
محمود و
مسعود غزنوی. از تاریخ تولد و وفات او اطلاع دقیقی در دست نیست. نامش را امیر ابوذرجمهر یا بزرجمهر هم گفته
و او را با وصفهایی چون: «
شاعرِ مفلق و مبدع باللسانین» ستودهاند.
ظاهراً بزرجمهر از خاندان منصوریه بود که در آن زمان خاندانی معروف در
قاین بودند.
شمس قیس رازی در شمار عروضیان عجم، از شخصی بهنام بزرجمهر قسیمی یاد کرده که همین بزرجمهر قسیم بن ابراهیم است.
شاید چون نامش قسیم است، قسیمی تخلّص او بوده باشد، یا اینکه در آن روزگار چنین گفته میشده است.
بزرجمهر به دو زبان
فارسی و
عربی شعر سروده،
اما دیوانی از او باقی نمانده، و فقط نمونهای از اشعار فارسی او در تذکرهها موجود است. (رجوع کنید به:
)
وی از
فلسفه و
حکمت و
طب و
ریاضیات و دیگر فنون معمول آگاهی داشته یا دستکم بیاطلاع نبوده است، و شاید اطلاق لقب بزرجمهر نیز مؤید همین موضوع باشد.
کتابها و رسالههایی در حکمت و
تعبیر خواب، که هماکنون موجود است و از بزرجمهر،
حکیم عصر
ساسانیان، دانسته شده، احتمالاً از بزرجمهر قاینی است.
بر دامنه کوهی مشرف به قاین، مقبره و بقعهای معروف به ابوذری قرار دارد که ظاهراً
مدفن بوذرجمهر (ابوذرجمهر) است و بهجهت تخفیف به ابوذری شهرت یافته است.
براساس مفاد وقفنامه آن، در گذشته جمعی از مردم که بهطایفه اباذری شهرت داشتهاند در آنجا ساکن بودهاند.
برخی این مزار را به
اباذر، صحابی
پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم)، نسبت میدهند که بسیار بعید بهنظر میرسد؛ اما ممکن است
مقبره ابوذر بوزجانی قهستانی، عارف قرن چهارم، باشد. این بقعه دارای گنبدی کاشیکاری، و رواقها و اتاقهایی برای سکونت سیاحان و
زائران است
۱. آنسیکلوپدیا ساوِتیِ تاجیک، ج۱، دوشنبه ۱۹۷۸، ص۵۳۵ (بهخط سیریلی).
۲. آیتی، محمدحسین، بهارستان: در تاریخ و تراجم رجال قاینات و قهستان، مشهد ۱۳۷۱ش.
۳. بلیانی، تقیالدین، عرفاتالعاشقین، نسخة عکسی از نسخة خطی موجود در کتابخانة ملک، ش۵۳۲۴.
۴. ثعالبی، عبدالملک بن محمد، یتیمةالدهر ، چاپ مفید محمد قمیحه، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
۵. سعیدزاده، محسن، بزرگان قائن، ج۱، قم ۱۳۶۹ش.
۶. صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران ، ج۱، تهران ۱۳۶۳ش.
۷. عوفی، محمدبن محمد، تذکرة لبابالالباب، چاپ محمد عباسی، تهران۱۳۶۱ش.
۸. هدایت، رضاقلی بن محمدهادی، مجمعالفصحا، چاپ مظاهر مصفّا، تهران ۱۳۳۶ـ۱۳۴۰ش.
• دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بزرجمهر قاینی».
