بخارای شریف
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بخارای شریف، نخستین روزنامه به
زبان فارسی تاجیکی در
آسیای مرکزی، در شهر کاگان (نزدیک
بخارا) منتشر میشد و بهعنوان ارگان روشنفکران و تجددگرایان بخارایی، اهدافی چون آگاهیبخشی عمومی، بهبود تعلیم و تربیت، نشر معرفت اسلامی و مبارزه با خرافهپرستی را دنبال میکرد.
این روزنامه که با مشارکت میرزا محیالدین منصوروف، میرزا سراج حکیم و نویسندگانی چون صدرالدین عینی و عبدالرئوف فطرت منتشر میشد، زبانی تلفیقی از فارسی ساده، فارسی ایرانی،
ترکی و روسی داشت، اما به دلیل انتشار افکار آزادیخواهانه، با مخالفت امیر بخارا و روسیه تزاری مواجه شد و پس از ۱۵۳ شماره تعطیل گردید.
بخارای شریف، نخستین روزنامه به زبان فارسیِ تاجیکی در آسیای مرکزی است.
این روزنامه از ۱۰
ربیعالاول ۱۳۳۰ تا ۲۳
محرم ۱۳۳۱/۱۱ مارس ۱۹۱۲ تا ۲ ژانویه ۱۹۱۳ در شهرستان کاگان، نزدیک
بخارا، چاپ و در منطقه منتشر میشد.
در چهار ماه نخست، هفتهای شش شماره و سپس هر هفته سه شماره از آن انتشار مییافت.
مؤسس روزنامه میرزا محیالدین منصوروف و میرزا سراج حکیم، از فعالان بخاراییان جوان، بودند و لوین ـ کارخانهدار بخارایی ـ از آنان پشتیبانی مالی میکرد.
میرزا جلال یوسفزاده (
۱۲۷۸-
۱۳۵۰) روزنامهنگار پر سابقه
آذربایجان و
قفقاز و میرزا غفار، روشنفکر ایرانی، به ترتیب، سردبیری و مسئولیت این روزنامه را بر عهده داشتند؛ و صدرالدین عینی، میرزا سراج حکیم و عبدالرّئوف فطرت از نویسندگان بنام آن بودند.
بخارای شریف دیدگاههای تجددگرایان و روشنفکران بخارایی را منعکس میکرد و هدف آن آگاه ساختن مردم بخارا از اوضاع
جهان، بهبود وضع
تعلیم و تربیت، نشر معرفت اسلامی، دعوت به
وحدت اسلامی و
مبارزه با
جهل و خرافهپرستی و تشویق تجارت ملی بود.
زبان روزنامه آمیزهای از فارسیِ کهنِ ساده شده، فارسی متعارف در
ایران، اصطلاحات روسی و ترکی و عناصری از گروه سمرقندی ـ بخارایی گویشهای تاجیکی بود؛ و در آن افزون بر چاپ نوشتههای فارسی و ترجمههایی از ادبیات مشهور جهان از جمله داستانهای تولستوی به زبان فارسی تاجیکی، زبانهای مهم دنیا نیز آموزش داده میشد.
نوشتههای بخارای شریف معمولاً اقتباس یا ترجمه مطالب نشریههایی مانند حبل المتین، سراج الاخبار، وقت، شورا، ترجمان و صراط مستقیم بود که در
کابل و کلکته منتشر میشدند.
این روزنامه، که به دلیل نشر افکار آزادیخواهانه و تجددگرایانه، از سویی با تضییقاتی از جانب امیر بخارا و سنتگرایان و از دیگر سو از ناحیه روسها روبرو بود، سرانجام پس از نشر ۱۵۳ شماره، با تقاضای نماینده سیاسی روسیه تزاری و به فرمان عالمخان منغیت ( حک:
۱۳۲۸-
۱۳۳۹/۱۹۱۰- ۱۹۲۰)، امیر بخارا، برای همیشه تعطیل شد.
۱. دایرة المعارف ادبیات و صنعت تاجیک، دوشنبه ۱۹۸۸، ذیل «بخارای شریف»، (نوشته و. صمد، به خط سیریلی)؛
۲. ش. سعیدوف، انکشاف مطبوعات تاجیکستان، دوشنبه ۱۹۶۷(سیریلی)؛
۳. ظ.سعیدوف، ازبک وقتلی مطبوعات تاریخیگا ماتریاللار، تاشکند و سمرقند ۱۹۲۷، ص۴۳ بهبعد؛
۴. الف. عثمانوف، یاردمچی صادق حزب، دوشنبه ۱۹۷۵ (سیریلی)؛
۵. ج. عثمانوف، مطبوعات تاجیکستان شوروی، دوشنبه ۱۹۷۲ (سیریلی)؛
۶. ع. عصمتی، «یک نگاه به مطبوعات انقلابی تاجیک»، رهبر دانش، ۹ (۱۹۲۹)، ص۳-۵؛
۷. صدرالدین عینی، اکنون نوبت قلم است، ج ۲، دوشنبه ۱۹۷۸ (سیریلی)؛
۸. صدرالدین عینی، بخارا انقلابی اوچون ماتریاللار، مسکو ۱۹۲۶؛
۹. صدرالدین عینی، تاریخ امیران منغیتیة بخارا، تاشکند ۱۹۲۳؛
۱۰. صدرالدین عینی، کلیات، ج ۱۰، دوشنبه ۱۹۶۶ (سیریلی)؛
۱۱. صدرالدین عینی، نمونه ادبیات تاجیک، مسکو ۱۹۲۶؛
۱۲. ع. میراحمدوف، و. صمد، «تفسیر یک اشارة عینی»، صدای شرق، ۱۰ (۱۹۸۶)، ص۱۱۱-۱۱۹ (سیریلی)؛
۱۳. Encyclopaedia Iranica , s.v. "Bok a ra ¦ -ye S § ar ¦ â f" (by Michael Zand).
•
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بخارای شریف».
