بحیره - ولایت مصر
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ولایت بُحَیْرَه در شمال
مصر، در کنار نیل غربی و نزدیک مصب آن قرار دارد و از شمال به
اسکندریه، از جنوب به صحرای لیبی، از مشرق به نیل غربی و از مغرب به اسکندریه محدود میشود و مرکز آن شهر تاریخی دمنهور است.
این منطقه که به دلیل خاک حاصلخیز آبرفتی و قرار گرفتن در مسیر شعبهای از
نیل، از نواحی مهم
کشاورزی مصر به شمار میرود، در
دوره ممالیک شاهد شورشهای
قبایل بربر بود و در منابع کهن اسلامی از آن با عنوان یکی از کورههای مصر یاد شده است.
بُحَیْرَه، ولایتی (مدیریه) در شمال
مصر است.
این ولایت کنار نیل غربی و نزدیک مصب آن واقع، و از شمال به بخش شمال شرقی
اسکندریه، از جنوب به صحرای لیبی و ترعة خَطاطیه، از مشرق به نیل غربی، و از مغرب به اسکندریه محدود است.
خلیج ابوقیر و دریاچه اِدْکو در شمال آن و مصب رشید در شمال شرقی و دریاچه مَرْیوط در جانب غربی آن قرار دارد.
احتمالاً نام آن از دریاچه ابوقیر که بحیرة الاسکندریه هم نامیده میشد، گرفته شده است.
ولایت بحیره، شهرهای مهمی مانند، شَرْنُوْب، شُبْرَخیت، رحمانیه، کَفَردُوار ابوحُمُّص و. . . دارد و شهر قدیمی دَمَنْهُور مرکز آن است.
راهآهن قاهره ـ اسکندریه از این شهر میگذرد.
خاک این ولایت بیشتر از مواد رسوبی و آبرفتی است که نیل بتدریج در آنجا رسوب گذاشته است. این منطقه به لحاظ رطوبت زمین و ریزش
باران کافی و قرار داشتن در مسیر شعبهای از نیل، ناحیه کشاورزی مهمی شمرده میشود.
محصولات عمده آن
پنبه،
غلات،
حبوبات،
برنج و سبزیجات است.
•
مقدسی در دو موضع از دَمَنور (دمنهور مرکز بحیره) یاد کرده است؛ نخست آن را یکی از نواحی عباسیه شمرده و در جای دیگر زمینهای دو کرانه نیل غربی را ریف خوانده و قصبه آن را عباسیه، و دمنهور را یکی از شهرهای آن ذکر کرده است.
• به گفته
بکری و
یاقوت بحیره یکی از کورههای مصر شمرده میشد. همچنین یاقوت
مینویسد: «مرکز آن دمنهور را شهری میانه دیدم که میان آن و اسکندریه یک
روز راه فاصله است و در راه مصر قرار دارد».
• به نوشته
ابوالفدا مرکز بحیره به دمنهور الوحش معروف و پارچههای دمنهوری به آنجا منسوب است.
•
ابن بطوطه در
قرن هشتم از بزرگی، عواید دیوانی فراوان و محاسن بیشمار دمنهور خبر میدهد.
به نوشته
ابن خلدون در دوران ممالیک و در زمان حکومت امیر سیفالدین بَرقوق (
۷۸۴-
۷۹۱) قبایل بربر هُوارِه و مُزاتِه و زِنّاته که در منطقه بحیره میزیستند از فزونی
خراج سر به شورش برداشتند.
امیر برقوق سپاهی به فرماندهی اَلاقُ الشَّعبانی و احمد بن بَیْبَقا و اَیْنال به سرکوبی آنان فرستاد؛ و شورشیان، به سرکردگی
بدر بن سلام، شکست خورده گریختند.
اندکی بعد، بدر بن سلام به بحیره بازگشت و این بار برقوق سپاه دیگری به فرماندهی اتابک ایْتُمُش و چند تن از امرا به جنگ او فرستاد.
پس از نبرد سختی که بین دو سپاه درگرفت بدر شکست خورد و فرمانبرداری کرد و امیر برقوق پس از برقراری آرامش، بُکْتَمَرُ الشَّریف و سپس قَرَط بن عمر را به فرمانروایی بحیره منصوب کرد.
اما چندی نگذشت که بدر دوباره سر به شورش برداشت که قرط بن عمر شورش او را درهم شکست، بسیاری از همراهانش را کشت
و سایرین را به شرط پذیرفتن خراج، بخشید.
ابن تغری بردی از شیوع بیماری
طاعون در بحیره و غَربیه در
۸۳۳، در زمان حکومت الملک الاشرف بَرْسْبایْ (حک:
۸۲۵-
۸۴۱) خبر میدهند که بیش از پنج هزار تن را از بین برد.
در
دوره عثمانی، آشوبهای این ناحیه اغلب به لشکرکشیهای تنبیهی میانجامید.
در دوره اشغال فرانسویان نیز این منطقه هرگز روی آرامش ندید،
قتل عام پادگان کوچک فرانسوی در دمنهور شاهدی بر این مدعاست.
۱. ابن بطوطه، سفرنامه ابن بطوطه، ترجمه محمدعلی موحد، تهران ۱۳۶۱ ش؛
۲. ابن تغری بردی، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر والقاهرة، مصر ۱۳۹۰؛
۳. ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون المسمی بکتاب العبر، و دیوانالمبتدا والخبر، بیروت ۱۳۹۱/۱۹۷۱؛
۴. اسماعیل بن علی ابوالفداء، کتاب تقویم البلدان، چاپ رینود و دیسلان، پاریس ۱۸۴۰؛
۵. بطرس بستانی، کتاب دائرة المعارف، بیروت
[بیتا.
] ؛
۶. عبدالله بن عبدالعزیز بکری، جغرافیة مصر من کتابالممالک والمسالک، کویت ۱۴۰۰/ ۱۹۸۰؛
۷. محمد بن احمد مقدسی، کتاب احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، چاپ دخویه، لیدن ۱۹۶۷؛
۸. یاقوت حموی، معجم البلدان، چاپ ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶-۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵؛
۹. EI , s.v. ûBuh ayraý, (by G.Wiet);
۱۰. The Times atlas of the world , London ۱۹۸۵;
۱۱. Webster's new geographical dictionary , Springfield ۱۹۸۸.
•
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بُحَیْرَه».
