اسم مکان (صرف و نحو)

۱. اگر عین الفعل اسم مکان، مضموم یا مفتوح باشد، و یا اگر معتلّ اللاّم باشد، از فعل ثلاثی و بر وزن «مَفْعَلٌ» ساخته می‌شود: مَرْقَدٌ، (خوابگاه) مَرْمَى، (محلِ پرتاب) اگر فعل مضارع، مکسور العین و یا معتلّ الفاء باشد، اسم مکان بر وزن «مَفْعِلٌ» است: مَجْلِسٌ، (محل نشستن) مَوْرِدٌ (محل ورود)؛ اگر عین الفعل آن «الف» باشد، بر دو وزن «مَفال» و «مفیل» می‌آید: مَکانٌ، مَسیرٌ.

۲. از غیر ثلاثی، بر وزن اسم مفعول آن است:

۳. از اسم ثلاثی جامد، بر وزن «مَفْعَلَة» ساخته می‌شود: سَبُعٌ (شیر)، مَسْبَعَةٌ (جایگاه شیر) اگر ثلاثی مزید باشد، حرف زاید آن حذف می‌گردد: تُفَّاحٌ (سیب)، مَتفَحَةٌ (جایگاه سیب) این وزن بر کثرت چیزی در مکانی یا بر سبب کثرت چیزی دلالت می‌کند: الْكَسْلُ مَجْلَبَةٌ لِلْفَقْرِ. (تنبلی موجب فقر است).

۴. گاهی به اسم مکان، «تاء» تانیث ملحق می‌شود: مَقْبَرَةٌ (قبرستان)؛ که سماعی است.

•

(قُلْ أَمَرَ رَبِّی بِالْقِسْطِ ۖ وَ أَقِیمُوا وُجُوهَکُمْ عِندَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ ۚ کَمَا بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ)

•

(وَ إِذْ قَالَ مُوسَیٰ لِفَتَاهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّیٰ أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَیْنِ أَوْ أَمْضِیَ حُقُبًا)

•

(وَ لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَکًا لِّیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَیٰ مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ ۗ فَإِلَٰهُکُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا ۗ وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِینَ)

•

(أَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوَیٰ نُزُلًا بِمَا کَانُوا یَعْمَلُونَ)

•

(یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا قِیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ ۖ وَ إِذَا قِیلَ انشُزُوا فَانشُزُوا یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ ۚ وَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ)