ارزش افزوده (اقتصاد کلان)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ارزش افزوده، (Value Added) از جمله مباحث
علم اقتصاد است.
ارزشی که در فرآیند
تولید یک
کالا یا ارائه خدمت به وجود میآید را ارزش افزوده گویند.
در حقیقت تفاوت بین ارزش کالاها و
خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری شده یا تحصیل شده در یک دوره معین، ارزش افزوده است.
منظور از ارزش افزوده، افزایش در
ارزش پولی یک کالا بر اثر انجام کار یا خدمتی بر روی آن است که سبب تغییر کاربرد، بهبود
کیفیت یا تسهیل
مصرف آن شود.
در اواسط دهه ۱۹۷۰ پس از مباحث فراوان در رابطه با اهداف
گزارشگری مالی، انجمنهای حرفهای کشورهای پیشرو در حرفه
حسابداری اقدام به صدور بیانیههایی در رابطه با اهداف گزارشگری مالی نمودند.
کمیته استانداردهای حسابداری، انگلستان با انتشار بیانیه مهمی ضمن مشخص نمودن اهداف و ویژگیهای کیفی گزارشگری، ارائه صورت ارزش افزوده توسط شرکتها را به عنوان یکی از گزارشهای سالانه پیشنهاد نمود.
در این بیانیه، ارزش افزوده،
ثروت ایجاد شده توسط شرکت طی یک دوره زمانی (مالی) تعریف میشود و صورت ارزش افزوده، بیانگر چگونگی ایجاد این ثروت و سهم هریک از گروههای
ذینفع از آن است.
ارزش افزوده فعالیتهای اقتصادی معمولا با دو روش محاسبه میشوند.
یک روش عبارت است از تفریق ارزش
کالاهای واسطهای مورد استفاده در تولید یک کالا از ارزش محصول تولید شده.
برای مثال یک
نظام اقتصادی بسیار ساده را تصور کنید که در آن فقط هزار کیلوگرم گندم به ارزش هر کیلو ۵۰۰ ریال تولید میشود.
ارزش تولیدات این نظام اقتصادی، پانصد هزار ریال است.
حال اگر تصور کنیم که همین مقدار گندم مراحل تولیدی دیگری را نیز طی میکند، لازم است ارزش تولید مراحل بعدی نیز به نوعی به حساب آید.
مثلا فرض کنید گندم در یک آسیا تبدیل به آرد شده و هر کیلو آرد به مبلغ ۸۰۰ ریال به فروش میرسد.
ارزش آرد تولید شده معادل ۸۰۰ هزار ریال است، این آرد در یک نانوایی تبدیل به یک میلیون ریال نان میشود و نان به عنوان کالای نهایی مورد مصرف قرار میگیرد. در این مثال ارزش افزوده بخش کشاورزی ۵۰۰ هزار ریال، ارزش افزوده آسیا معادل ۸۰۰ هزار منهای ۵۰۰ هزار ریال که در اینجا به عنوان کالای واسطهای محسوب میشود.
یعنی ۳۰۰ هزار ریال و ارزش افزوده نانوایی معادل ۲۰۰ هزار ریال میشود. به این ترتیب جمع ارزش افزوده فعالیتهای تولیدی مورد نظر معادل ۲۰۰+۳۰۰+۵۰۰ هزار یعنی یک میلیون ریال است.
روش دیگر محاسبه ارزش افزوده از طریق محاسبه مبالغ پرداختی به
عوامل تولید است.
عوامل تولید عبارتند از:
پراختی به این عوامل نیز به صورت
مزد، حقوق،
سود،
اجاره،
بهره و یا
سود سپرده بانکی انجام میپذیرد.
بنابراین از طریق جمع پرداختی به عوامل تولید در یک مرحله تولیدی یا واحد تولیدی نیز، میتوان ارزش افزوده آن مرحله تولیدی را محاسبه کرد.
برای محاسبه
تولید ناخالص ملی از طریق ارزش افزوده، ابتدا فعالیتهای اقتصادی را به n بخش تقسیم میکنیم.
به گونهای که هیچ فعالیت اقتصادی در بیش از یک بخش قرار نگرفته و منظور نشود و نیز همه فعالیتهای اقتصادی به نوعی در یکی از بخشهای تعریف شده قرار گیرد تا از احتساب مضاعف و چندگانه و همچنین کم شماری و نادیده گرفتن بعضی فعالیتها اجتناب شود.
سپس سراغ تکتک بخشها میرویم و کلیه ارزشهای اقتصادی هر بخش را محاسبه میکنیم.
معیار و مبنای محاسبه ارزش افزوده هر بخش، ارزشهای اقتصادی تولید شده در سال جاری توسط عوامل تولیدی تعریف شده در آن بخش است.
سپس ارزش افزوده این بخشها را باهم جمع میکنیم.
عددی که به دست میآید، نشان دهنده ارزش کالاها و خدماتی است که صرفا توسط عوامل تولید این بخش در سال معین تولید شده است که به صورت حقوق، دستمزد، اجاره، بهره، سود، میان آنها
توزیع میشود.
ارزش افزوده، همان ارزش خدمات نیروی کار و سرمایه اقتصاد در یک دوره معین است.
در محاسبه
تولید ناخالص ملی فقط ارزش
محصولات نهایی (کالاهای ساختشده) را منظور میکنند.
اگر ارزش کالای واسطهای به ارزش کالای ساختهشده (نهایی) اضافه شود، آن رقم دو بار به حساب خواهد آمد.
بنابراین تولید ناخالص ملی، عبارت است از ارزش کالاها و خدمات نهایی.
سود، ثروت ایجاد شدهای است که در یک دوره مالی مشخص به سهامداران تعلق میگیرد.
در حالی که ارزش افزوده، بیانگر ثروتی است که بر اثر تلاش گروهی
سهامداران، وام دهندگان، کارکنان و دولت در یک دوره مالی مشخص ایجاد شده و هر یک از گروههای ذینفع سهم خود را دریافت نمودهاند.
بنابراین ارزش افزوده، مفهوم گستردهتری از سود داشته و سود، ممکن است صرفا بخشی از ارزش افزوده ایجادشده باشد.
در بخش
دولت، ابتدا مخارجی که دولت ایجاد کرده را در نظر میگیریم و کلیه هزینههای واسطهای و خرید در سال جاری کالاها و اموال مربوط به سالهای قبل را از آن کسر میکنیم. عدد باقیمانده، معادل ارزش افزوده بخش دولت یا کلیه پرداختیها به کارکنان دولت است.
محاسبه ارزش افزوده توسط
اقتصاددانان و
حسابداران در موارد زیر باهم تفاوت دارد:
تاکید اقتصاددانان روی تولید کالاها و خدمات در یک سال مالی معین است.
در حالی که تاکید حسابداران روی فروش کالاها و خدمات است که طرز عمل آنان در رابطه با تغییرات موجودیها و ارزیابی آن باهم تفاوت دارد.
اقتصاددانان موجودیها را به قیمت فروش ارزیابی میکنند.
در حالی که حسابداران، به بهای تمام شده موجودیها را مورد ارزیابی قرار میدهند.
حسابداران
استهلاک را برای تکتک داراییها به دقت محاسبه مینمایند.
در حالی که اقتصاددانان یک برآورد، آن هم برآورد کلی در این رابطه دارند.
تولید ناخالص داخلی محاسبه شده توسط اقتصاددانان، شامل ارزش افزوده ایجاد شده در خارج از مرزهای یک کشور نیست.
اما حسابداران مالی ارزش افزوده شرکت را صرفنظر از اینکه در کجا ایجاد شده، محاسبه مینمایند.
تفاوت اقتصاددانان و حسابداران ناشی از تفاوت اهداف و دیدگاههای آنان است.
به طوری که اقتصاددانان، یک دید کلان و کلی در ارتباط با صنایع، ملتها و شرکتها دارند و از ارقام برآوردی جهت رسیدن به اهداف خود استفاده میکنند.
اما گزارشهای مالی ارائه شده توسط حسابداران مورد استفاده گروههای مختلفی مانند سهامداران،
بستانکاران، مدیریت و کارکنان است و باید دارای خصوصیاتی مانند درستی، انصاف، عینیت، بیطرفی، به موقع و قابلیت رسیدگی داشته باشد.
مالیات بر ارزش افزوده، نوعی
مالیات بر فروش چند مرحلهای است، که خرید
کالاها و
خدمات واسطهای را از پرداخت مالیات معاف میسازد.
به عبارت دیگر این نوع مالیات، نوعی مالیات بر قیمت فروش است، که در اصل، بار مالیاتی آن بر دوش مصرف کنندگان نهایی بوده و این مالیات، بر اساس درصدی از ارزش افزوده در هر مرحله از تولید اخذ میشود.
مالیات بر ارزش افزوده با انتقال پایه مالیاتی از درآمد به مصرف، انگیزههای
سرمایهگذاری را افزایش داده و منابع لازم جهت گسترش سرمایهگذاری را از طریق افزایش امکان
پسانداز، تامین نموده و از انتقال سرمایه از
بخشهای مولد به
بخشهای خدماتی جلوگیری مینماید.
با اجرای این مالیات، اختلال در تصمیمات تولیدی و سرمایهگذاری به حداقل رسیده و درآمدهای مالیاتی به دلیل گسترده بودن پایه این نوع مالیات، افزایش مییابد.
در اعمال این نوع مالیات، یک اعتبار مالیاتی برای خریدهای واسطهای بنگاههای اقتصادی در نظر گرفته میشود که این امر، سبب از بین رفتن پدیده مالیات مضاعف و جلوگیری از بستن انوع مالیات بر یک کالا میشود.
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «ارزش افزوده»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۴/۱۱/۰۴.
